گیشه تئاتر؛ سامانهای برای حمایت از تئاتر یا پروژهای بدون مخاطب؟
آنچه در این گزارش میخوانید، مبتنی بر مشاهدات، دادههای در دسترس و وضعیت قابل مشاهده سامانه «گیشه تئاتر» از بیرون است.
اختصاصی رسانه تئاترآنلاین : در سالهایی که فروش اینترنتی بلیت به یکی از مهمترین بخشهای اقتصاد هنر تبدیل شده، انجمن هنرهای نمایشی ایران نیز تلاش کرد تا سهم خود را از این تغییر بزرگ جدا نکند. در همین مسیر بود که پروژهای با عنوان «گیشه تئاتر» شکل گرفت؛ سامانهای که قرار بود بهعنوان یک بستر تخصصی، فروش بلیت تئاتر را یکپارچه کند، از گروههای نمایشی حمایت کند و به مرجعی رسمی برای مخاطبان تئاتر تبدیل شود. اما امروز، پس از گذشت سالها از آغاز این پروژه، هنوز این پرسش مطرح است که «گیشه تئاتر» تا چه اندازه توانسته به اهداف اولیه خود نزدیک شود؟
ردپای شکلگیری این ایده به سالها قبل بازمیگردد. در مردادماه سال ۱۳۹۲ اعلام شد سایت گیشه مجموعه تئاتر شهر با هدف بهینهسازی و ارائه امکانات تازهای مانند انتخاب صندلی، بازطراحی خواهد شد و فروش اینترنتی بلیت این مجموعه از طریق همین سامانه انجام میشود. در آن زمان، این پروژه میتوانست آغاز شکلگیری یک گیشه تخصصی برای تئاتر ایران باشد؛ ایدهای که در ظاهر، فاصله زیادی با آنچه امروز شاهدش هستیم نداشت.
با این حال، «گیشه تئاتر» در سالهای اخیر بیش از آنکه بهواسطه حضور فعال مخاطبان شناخته شود، از طریق فروش بلیت جشنوارههای دولتی و اجراهای مجموعههای وابسته به اداره کل هنرهای نمایشی دیده شده است. در حال حاضر نیز بخش مهمی از فعالیت این سامانه به فروش بلیت اجراهای مجموعه تئاتر شهر، تماشاخانه سنگلج و تالار هنر در یک ردیف محدود شده؛ مجموعههایی که بهصورت طبیعی زیرمجموعه بدنه رسمی تئاتر کشور محسوب میشوند.
خبر مرتبط: فروش بلیت تئاتر، فقط یک تراکنش ساده نیست؛ بلکه بخشی از تجربه فرهنگی مخاطب است
نکته مهم اما اینجاست که حضور یک سامانه در فروش بلیت جشنوارهها یا سالنهای دولتی، لزوماً به معنای موفقیت آن در جذب مخاطب نیست. بسیاری از مخاطبان تئاتر، تنها زمانی وارد این سامانه میشوند که برای خرید برخی اجراها یا رویدادها انتخاب دیگری نداشته باشند. همین مسئله باعث شده «گیشه تئاتر» برخلاف برخی سامانههای دیگر، هنوز نتواند رفتار خرید مستقل و پایدار در میان مخاطبان تئاتر ایجاد کند.
این وضعیت را حتی میتوان در ظاهر و ساختار سایت نیز مشاهده کرد. در حالی که تئاتر بیش از هر هنر دیگری با تصویر، خلاقیت و تجربه بصری گره خورده، طراحی گرافیکی و هویت بصری «گیشه تئاتر» همچنان فضایی نزدیک به یک سامانه اداری دارد تا یک پلتفرم فرهنگی و هنری. موضوعی که شاید در نگاه اول جزئی به نظر برسد، اما در فضای رقابتی امروز، بخشی مهم از تجربه مخاطب را شکل میدهد.
از سوی دیگر، پروژه «گیشه تئاتر» تنها به تهران محدود نماند. همزمان با آغاز فعالیت این سامانه، تلاشهایی برای تبدیل آن به یک بستر سراسری نیز صورت گرفت و حتی از طریق انجمن هنرهای نمایشی کشور، به استانها اعلام شد اجراهای خود را روی این سامانه عرضه کنند تا نوعی «گیشه یکپارچه تئاتر ایران» شکل بگیرد. اما این ایده در عمل هیچگاه به موفقیت کامل نرسید و بسیاری از استانها مسیر مستقل خود را ادامه دادند.
در همین میان، برخی سامانههای استانی و خصوصی توانستند ارتباط مؤثرتری با مخاطبان برقرار کنند. برای مثال، سامانه «گیشات» در مشهد بهمرور به یکی از بسترهای فعال فروش بلیت در استان خراسان رضوی تبدیل شد و در سطحی محدودتر اما واقعی، مخاطب خود را پیدا کرد. در سطح ملی نیز پلتفرمهایی مانند «تیوال» بخش بزرگی از بازار فروش بلیت تئاتر را در اختیار گرفتند و عملاً به مرجع اصلی خرید بسیاری از مخاطبان تبدیل شدند.
البته این موضوع به معنای بینقص بودن سامانههای خصوصی نیست. بازار تئاتر ایران اساساً بازاری محدود و کوچک است و شاید همین مسئله باعث شده شکلگیری تعداد زیادی سامانه فروش بلیت، بیش از آنکه به توسعه بازار کمک کند، به پراکندگی مخاطب منجر شود. با این حال، تفاوت مهم در اینجاست که برخی پلتفرمها توانستهاند به بخشی از عادت روزمره مخاطب تبدیل شوند و برخی دیگر، همچنان وابسته به حمایتهای سازمانی باقی ماندهاند.
یکی دیگر از پرسشهایی که درباره «گیشه تئاتر» مطرح میشود، مسئله هزینه و دستاورد این پروژه است. سامانهای که بیش از یک دهه از آغاز ایده اولیه آن میگذرد، طی این سالها چه میزان هزینه مستقیم و غیرمستقیم داشته است؟ چه تعداد نیرو درگیر توسعه و نگهداری آن بودهاند؟ سهم واقعی این سامانه از بازار فروش بلیت تئاتر چقدر است و آیا خروجی آن با اهداف اولیهاش تناسب دارد؟
این پرسشها زمانی جدیتر میشود که نگاهی به وضعیت فعلی سایت بیندازیم. بخش اخبار و اطلاعرسانی «گیشه تئاتر» از آذرماه ۱۴۰۴ تاکنون بهروزرسانی نشده و فعالیت سایت نیز در مقایسه با هدف اولیه «سامانه جامع فروش بلیت تئاتر ایران» بسیار محدود به نظر میرسد. موضوعی که باعث شده برخی فعالان تئاتر، امروز از خود بپرسند آیا این پروژه هنوز در حال توسعه است یا عملاً به نمونهای از طرحهایی تبدیل شده که با وجود سالها حمایت، نتوانستند جایگاه واقعی خود را در میان مخاطبان پیدا کنند؟
شاید مهمترین مسئله درباره «گیشه تئاتر» همین باشد؛ پروژهای که با شعار حمایت از تئاتر آغاز شد، اما هنوز پس از سالها نتوانسته به مرجع اصلی مخاطبان تئاتر تبدیل شود.
رسانه تئاتر آنلاین آمادگی دارد در راستای شفافسازی و تکمیل گزارش، دیدگاهها، توضیحات و پاسخهای مدیران و مسئولان مجموعه «گیشه تئاتر» را درباره تمامی موارد مطرحشده منتشر کند. آنچه در این گزارش آمده، مبتنی بر مشاهدات، دادههای در دسترس و وضعیت قابل مشاهده این سامانه از بیرون است و طبیعی است توضیحات مدیران این مجموعه میتواند به روشنتر شدن ابعاد مختلف موضوع کمک کند.
