مکتب نوفللوشاتو
شاید بیش از دو دهه پیش، تکلیف تئاتر روشنتر بود. هنری بود سخت بهدستآمده، سرشار از آرزوهای نو. سالهای زیادی باید منتظر میماندیم تا شاید روزی، جایی، بتوانیم رؤیای اجرا در تئاترشهر، مولوی یا یکی از فرهنگسراها را محقق کنیم.
حضور در پشتصحنه یک نمایش، چای بردن برای عوامل و حتی طی کشیدن سالن تمرین، نهتنها عار نبود، بلکه افتخار محسوب میشد. استرس تمرین از شب قبل و گفتن دو خط دیالوگ، خواب را از چشمانمان میگرفت. شوقش تپش قلب داشت.
فرقی نمیکرد تمرین در خانه فلان کارگردان باشد، در پارک ملت یا تپههای داوودیه. مهم، انتظار بازی و اجرا روی صحنه بود؛ فهم مفهوم فضای خالی بروک و ماجرای تفنگ چخوف. از «لاموزیکا»ی دوراس تا متنهای ممنوعه ژان ژنه و سارا کین را به شکلهای مختلف اتود میکردیم. تئاترشهر، میدان ولیعصر و تجریش، پاتوق اتودهای خیابانیمان بود.
سرمان گرم بود. نه اینستاگرامی بود که دیگران استوریمان کنند و بازدید صفحهمان را بالا ببریم، نه صفحه تیوالی که امتیازهای واقعی و فیکش به ما امید بدهد. عشقی نامرئی وجود داشت. نه از تئاتر طلبکار بودیم و نه از فرسودگی این مسیر بیخبر؛ اما…
در مکتب جدیدی که نامش را «نوفللوشاتو» میگذارم، تصورها فرق کردهاند و زمین بازی عوض شده است. اعتبارهای قدیمی جایشان را به سالنهای سولداوت دادهاند. نمایشنامهخوانی دیگر برای بازیگر اعتبار نیست؛ جای آن را تعداد فالوورها گرفته است.
برای مکتب نوفللوشاتو مهم نیست بداند کاستلوچی، باربا، آرتو، فورمن و کریمپ چه گفتهاند. مهم این است که به اعتبار فلان تهیهکننده پرفالوئر، سالنشان پر شده باشد.
برای هواداران مکتب نوفللوشاتو، ارتباط با آدمها نه در جریان تمرین و تجربه، بلکه در دایرکتهای جذاب اینستاگرام اتفاق میافتد.
برای این مکتب مهم نیست که فلان بازیگر یا استاد قدیمی، نقدش را درباره اجرا صادقانه گفته تا شاید چیزی بهبود پیدا کند. چیزی که اهمیت دارد، فیلم و تیزری است که از سالن پُر منتشر میشود؛ سالنی که حضور فلان سلبریتی سینمایی زینتش کرده است.
در مکتب نوفللوشاتو، پیش از خواندن نمایشنامه از دستمزد حرف میزنیم؛ از حجم دیالوگ و تعداد صحنهها. شناختی از خود اثر لازم نیست؛ آن را میگذاریم برای فردای قرارداد.
گرمکردن بدن و بیان، متدی قدیمی تلقی میشود. باید یکراست سراغ روخوانی و میزانسن رفت تا کار هرچه زودتر بسته شود.
اما راستش را بخواهید، در همین مکتب نوفللوشاتو هنوز جوانانی را میبینیم که طلاییترین سالهای زندگیشان را برای تئاتر گذاشتهاند؛ شاید در کنارش چند فیلم کوتاه و یک سکانس در فلان سریال هم نصیبشان شده باشد.
هنوز جوانانی هستند که اسیر این مکتب نشدهاند. خانهنشینی را به غرقشدن در فضای فیک و تصنعی سوشالتئاتر امروز ترجیح میدهند. اسیر تعریف و تمجید فلان صفحه نمیشوند. کتاب میخوانند، اتود میزنند، با فلان آدم پولدار گپهای بیش از حد خودمانی نمیزنند تا نقشی بگیرند. به تلاششان ادامه میدهند تا شاید تئاتر، روی واقعی خودش را نشان دهد.
من برای مکتب نوفللوشاتو، که به جوانان تئاتر ما رؤیای موفقیت یکیدوساله میفروشد، اعتباری قائل نیستم. نمیدانند در طول این ۲۵ سال، صدها بازیگر دیدهام که عمر هنریشان سه تا چهار سال بیشتر دوام نیاورده است؛ کسانی که مسیر اشتباهشان، تئاتر را وادار به حذفشان کرده است.
اما به نسل جدیدی که مشتاق آموختن است و تئاتر هنوز بخشی از روتین روزانهاش باقی مانده، افتخار میکنم.
امیدوارم از میان همین خرابهها، عمارت باشکوه تئاتر همچنان بر جای خودش بماند.