محمد رسائلی: عبور از کلیشهها با روایت عشق و فقدان در «باغ آلبالو»
محمد رسائلی، کارگردان نمایش «باغ آلبالو»، با تأکید بر ابعاد انسانی مقاومت، معتقد است ایستادگی تنها در میدان نبرد معنا نمیشود و عشق، صبوری و حفظ امید در دل بحرانهای جنگ نیز جلوههایی از مقاومت هستند.
به گزارش تئاتر آنلاین: محمد رسائلی، کارگردان نمایش «باغ آلبالو» که با این اثر در بخش مهمان تئاتر صحنهای بیستمین جشنواره بینالمللی تئاتر مقاومت حضور دارد، معتقد است تئاتر با فراتر رفتن از سطح شعار، مفهوم مقاومت را به تجربهای ملموس و انسانی تبدیل میکند. او در گفتوگویی تفصیلی، ضمن تشریح درونمایه نمایش خود که بازتابدهنده رنج بیماری مادرانه و پیامدهای عاطفی جنگ در بستر خانواده است، تأکید کرد که مقاومت تنها به حضور در میدان نبرد محدود نمیشود، بلکه در ایستادگی، عشقورزی و صبوری انسانها در دل بحرانها جریان دارد.
«باغ آلبالو»؛ روایت عشق مادرانه و تلاش برای تحقق یک آرزو در بحران
محمد رسائلی، کارگردان نمایش «باغ آلبالو» در معرفی اثر خود و خط داستانی آن گفت: «نمایش «باغ آلبالو» به نویسندگی آقای مجید کاظمزاده مژدهی و کارگردانی محمد رسائلی، روایتی انسانی از عشق مادرانه، فقدان، دلتنگی و تلاش برای زنده نگه داشتن امید در دل روزهای دشوار است.»
او در تشریح قصه این اثر افزود: «داستان درباره مادری است که با بیماری سرطان و دوبینی دستوپنجه نرم میکند. او درگیر رنج بیماری و اضطرابهای زندگی است و در میان این شرایط، روز تولد پسر شانزدهسالهاش، مراد، را فراموش میکند؛ درحالیکه آرزو داشته برای او جشن تولدی بگیرد و لحظهای شیرین و بهیادماندنی برایش بسازد. مراد از مدرسه فرار میکند و راهی جنگ میشود. مهرداد، همسر این زن که داروساز است و داروخانه دارد، برای برآورده کردن آرزوی همسرش تصمیم میگیرد بازیگری را استخدام کند تا نقش پسرشان را بازی کند و به این ترتیب، فرصتی برای تحقق آرزوی مادر فراهم شود.»
رسائلی درباره شیوه اجرایی و بستر مفهومی کار تصریح کرد: «در این نمایش، مرز میان واقعیت و خیال، گذشته و حال، پیوسته جابهجا میشود و روایت با رفتوبرگشتهای زمانی پیش میرود. طراحی صحنه نیز با رویکردی مینیمال و درعینحال واقعگرا شکل گرفته است تا تمرکز اصلی بر روابط انسانی، عواطف شخصیتها و لایههای پنهان داستان باقی بماند. برای من، «باغ آلبالو» بیش از آنکه صرفاً روایتی درباره جنگ باشد، داستان انسانهایی است که در میانه بحران، میکوشند عشق، خاطره و امید را حفظ کنند. در این اثر، مقاومت تنها در میدان نبرد معنا نمیشود؛ گاهی مقاومت یعنی ادامه دادن زندگی، مراقبت از دیگری و تلاش برای زنده نگه داشتن امید، حتی زمانی که واقعیت بسیار تلختر از آرزوهای ماست.»
استمرار بیستساله جشنواره؛ بستری برای شنیده شدن نگاههای انسانی
این کارگردان تئاتر در ارزیابی جایگاه و اهمیت بیستمین دوره جشنواره بینالمللی تئاتر مقاومت اظهار داشت: «تداوم جشنواره تئاتر مقاومت را میتوان فرصتی ارزشمند برای زنده نگه داشتن گفتوگو درباره یکی از مهمترین مفاهیم انسانی و اجتماعی دانست. استمرار چنین رویدادی، زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که بتواند در کنار پاسداشت تجربههای تاریخی، زمینهای برای شکلگیری نگاههای تازه، روایتهای متفاوت و بیان دغدغههای نسلهای جدید هنرمندان فراهم کند.»
او ادامه داد: «به اعتقاد من، حضور در این جشنواره فرصتی است تا نمایشهایی با رویکردهای مختلف، از زاویهای انسانیتر به مفهوم مقاومت بپردازند و با مخاطبانی ارتباط برقرار کنند که به مسائل اجتماعی، تاریخی و انسانی توجه دارند. “باغ آلبالو” تلاش میکند از دریچه خانواده و عواطف انسانی به پیامدهای جنگ نگاه کند. برای همین، حضور در جشنوارهای با موضوع مقاومت میتواند زمینه مناسبی برای شنیده شدن این نگاه فراهم کند؛ نگاهی که در آن، در کنار دلاوری و ایستادگی، از رنج خانوادهها، دلتنگی مادران و ارزش لحظههای ازدسترفته نیز سخن گفته میشود.»
رسائلی یادآور شد: «به باور من، موفقیت یک جشنواره تنها به تعداد آثار و اجراهای آن وابسته نیست، بلکه به میزان گفتوگویی بستگی دارد که میان هنرمند و مخاطب ایجاد میکند. امیدوارم جشنواره تئاتر مقاومت بتواند چنین فضایی را بیش از پیش گسترش دهد.»
پیوند تاریخ و احساس بر صحنه؛ مقاومت فقط ایستادن در میدان جنگ نیستکارگردان نمایش «باغ آلبالو» در پاسخ به پرسشی پیرامون کارکرد هنر نمایش در تبیین ابعاد ملموس پایداری گفت: «به نظر من، تئاتر از تأثیرگذارترین ابزارهای هنری برای پرداختن به مفهوم مقاومت است؛ زیرا میتواند مفاهیم بزرگ تاریخی و اجتماعی را از سطح شعار فراتر ببرد و به تجربهای ملموس و انسانی تبدیل کند. تئاتر به ما اجازه میدهد بهجای آنکه فقط درباره قهرمانان و رویدادها صحبت کنیم، انسانهایی را ببینیم که در دل بحران تصمیم میگیرند، میترسند، امید میبندند، عشق میورزند و برای حفظ ارزشهایشان تلاش میکنند.»
او افزود: «مقاومت فقط ایستادن در برابر دشمن یا حضور در میدان جنگ نیست. گاهی مادری که در انتظار فرزندش روزگار میگذراند، خانوادهای که با نبودن عزیزش کنار میآید، یا انسانی که در دشوارترین شرایط از مسئولیت و محبت دست نمیکشد، شکل دیگری از مقاومت را به نمایش میگذارد. در «باغ آلبالو» تلاش کردهام به همین لایه انسانی نزدیک شوم. جنگ در جهان این نمایش حضوری تعیینکننده دارد، اما آنچه بر صحنه میبینیم، تنها روایت نبرد نیست؛ بلکه تأثیر جنگ بر زندگی یک خانواده و تلاش اعضای آن برای حفظ پیوندهای عاطفی است.»
رسائلی تأکید کرد: «فکر میکنم هنر زمانی میتواند تصویر دقیقتری از مقاومت ارائه دهد که اجازه دهد مخاطب با انسانهای درون داستان همدلی کند و پیچیدگیهای زندگی آنها را ببیند. چنین روایتی نهتنها دلاوری را به رسمیت میشناسد، بلکه به رنج، فقدان و هزینههای انسانی بحرانها نیز توجه میکند. تئاتر میتواند میان تاریخ و احساس، میان حافظه جمعی و تجربه فردی پلی بسازد و مخاطب را به تأملی عمیقتر درباره معنای ایستادگی دعوت کند.»
راهکارهای توسعه زیرساختی و کیفی؛ از اجرای سراسری تا فاصله گرفتن از کلیشهها
این هنرمند در ارائه راهکارهایی برای تقویت ساختاری و محتوایی این حوزه عنوان کرد: «به اعتقاد من، برای تقویت تئاتر مقاومت باید به دو موضوع بهصورت همزمان توجه کرد: توسعه زیرساختهای اجرایی و ارتقای کیفیت هنری آثار.»
او در تبیین بخش زیرساختی گفت: «در بخش زیرساختی، حمایت مستمر از گروههای نمایشی، فراهم کردن امکان اجرای عمومی آثار، اختصاص فرصتهای کافی برای تمرین و تولید، ایجاد ارتباط میان گروههای حرفهای و جوان و گسترش امکان اجرای آثار در شهرهای مختلف، میتواند به پویایی بیشتر این حوزه کمک کند. همچنین حمایت از پژوهش، نمایشنامهنویسی و تربیت نیروهای متخصص در زمینههای مختلف تئاتر ضروری است.»
رسائلی درباره ارتقای کیفی تصریح کرد: «در بخش کیفی، به نظرم باید از نگاه محدود و کلیشهای به مفهوم مقاومت فاصله بگیریم و امکان حضور روایتهای متنوع، زبانهای اجرایی متفاوت و تجربههای نو در نمایشنامهنویسی، کارگردانی، بازیگری و طراحی صحنه را فراهم کنیم. مقاومت مفهومی زنده و گسترده است و میتوان آن را از منظر خانواده، تاریخ، هویت، فرهنگ، روابط انسانی و تجربه نسلهای مختلف بررسی کرد. هرچه آثار از نظر دراماتیک عمیقتر، از نظر هنری خلاقانهتر و از نظر انسانی صادقانهتر باشند، ارتباط مؤثرتری با مخاطب برقرار خواهند کرد.»
او اضافه کرد: «همچنین پیشنهاد میکنم جشنواره در کنار برگزاری اجراها، به برگزاری نشستهای تخصصی، کارگاههای آموزشی، جلسات نقد و بررسی و ایجاد فرصت برای تبادل تجربه میان هنرمندان توجه ویژه داشته باشد. جشنواره زمانی میتواند به یک جریان ماندگار تبدیل شود که دستاوردهای آن پس از پایان اجراها نیز در مسیر رشد تئاتر کشور ادامه پیدا کند.»
دعوت به همدلی و تماشای بدون قضاوت شتابزده
محمد رسائلی خطاب به مخاطبان و همراهان جشنواره گفت: «از همه مخاطبان و همراهان بیستمین جشنواره بینالمللی تئاتر مقاومت دعوت میکنم که با نگاهی باز و قلبی پذیرا به تماشای آثار بنشینند و اجازه دهند تئاتر، فارغ از هرگونه قضاوت شتابزده، زمینهای برای گفتوگو و اندیشیدن فراهم کند. امیدوارم بتوانیم با زبان هنر، روایتگر انسانهایی باشیم که در دشوارترین لحظات زندگی، برای حفظ عشق، امید، کرامت و خاطرههایشان تلاش میکنند. باور دارم که مقاومت، علاوه بر آنچه در حافظه تاریخی ما ثبت شده، در زندگی روزمره انسانها نیز جریان دارد؛ در صبوری، در مسئولیتپذیری، در وفاداری و در تلاش برای ساختن فردایی بهتر. از برگزارکنندگان جشنواره و همه هنرمندانی که برای زنده نگه داشتن تئاتر و گسترش گفتوگو درباره این مفاهیم تلاش میکنند، سپاسگزارم. امیدوارم این دوره از جشنواره فرصتی برای همدلی بیشتر، تجربههای تازه و شکلگیری آثاری باشد که پس از خاموش شدن چراغ صحنه نیز در ذهن و قلب مخاطبان باقی بمانند.»