برچسب: ایوب آقاخانی

ناهید مسلمی، معصومه عزیز محمدی، غلامحسن تسعیری، محمد یگانه، قربان نجفی به عنوان بازیگر این مجموعه حضور دارند و دیگر عوامل مجموعه رادیویی «آئینه اقوام» نیز عبارتند از نویسنده: سهیلا خدادادی، محقق: ناصر ملاییان، افکتور: نرگس موسی‌پور، صدابرداران: علی حاجی‌نوروزی و محسن جوادی، تهیه‌کننده و سردبیر: ناهید گودرزی.

پانزدهمین قسمت «آئینه اقوام» با مدت زمان ۲۷ دقیقه و ۴۷ ثانیه با سفر به شهر قم به آئین‌های مردم این شهر در ماه مبارک رمضان می‌پردازد.

پانزدهمین روز سفر به دنیای آئین‌های رمضان در ایران زمین اینگونه آغاز می‌شود:

«رفتن و رفتن و به نیمه رسیدن، به نیمه ماه عشق، ماه ایمان، ماه خودسازی و عبور از خود تا رسیدن به خدا. رمضان به همین زودی به نیمه رسید و امروز در پانزدهمین روز از ماه مبارک رمضان میلاد کریم اهل بیت حضرت امام حسن مجتبی (ع) را با هم جشن می‌گیریم.»

در شهر قم به همراه «حاج آقا رحیمی» به زیارت حضرت معصومه (س) می‌رویم و سپس با آیین‌های نیمه رمضانی مردم قم آشنا می‌شویم.

در شب تولد امام حسن (ع) در کهک قم مراسمی با عنوان «اوهوی اوهوی» برگزار می‌شود. برای این مراسم عده‌ای نوجوان و جوان در گروه‌های ۱۰ تا ۱۵ نفره دور هم جمع می‌شوند تا بعد از مراسم افطار به در منازل اهالی محل می‌روند. هر گروه دارای یک سردسته یا اوستا که به او سرخوان یا خواننده می‌گویند و اوستای جمع چادری روی دوش‌اش می‌اندازد بعد از زدن در هر خانه، اسم فرزند بزرگ خانواده را صدا می‌زند و با صدای بلند شروع به خواندن شعر می‌کند و بقیه با گفتن «اوهوی اوهوی» او را همراهی می‌کنند. اگر خانواده دارای فرزند نباشد بچه‌ها سوره «والشمس» را می‌خوانند. صاحبخانه نیز بعد از پایان شعر خواندن بچه‌ها به آن‌ها تنقلات یا شیرینی و میوه می‌دهد.

راوی در ادامه ما را با مراسم نیمه رمضانی مردم بندر ترکمن آشنا می‌کند. در شب چهاردهم و پانزدهم ماه مبارک رمضان در گمیشان بندر ترکمن، بعد از افطار عده‌ای نوجوان و جوان در حالی که یک خوش‌صدا در میان‌شان حضور دارد از مسجد محل حرکت و در مقابل خانه اهالی محل به شعرخوانی می‌پردازند که به این رسم «یا رمضان» می‌گویند. در این مراسم جوانان بیشتر اشعار شعرای ترکمن به ویژه «مخدوم‌قلی فراغی» را می‌خوانند و بقیه هم در بند شعر «الله گویان» جواب سرخوان را می‌دهند.

سپس با آیین دیگری از مردم استان قم آشنا می‌شویم. در کهک قم قاریان قرآن جلسه‌ای با عنوان «سیاره قرآن» دارند که هر شب جمعه در منزل یکی از قاریان برگزار می‌شود اما این مراسم در ماه مبارک رمضان در مسجد محل برگزار می‌شود.

در دستجرد کهک قم رسم بر این بوده که پدر و مادر به بچه‌هایی که برای اولین بار روزه می‌گرفتند هدیه‌های ارزشمندی از جمله یک قطعه زمین، طلا یا گوسفند و غیره می‌دادند که البته هدیه دختران ارزشمندتر بوده است. برای شکرگزاری جشنی برگزار می‌کردند و برای نوجوان ولیمه افطار می‌دادند و حاضران مدام صلوات می‌فرستادند و پدر هدیه را به فرزند می‌داد. با این کار بچه‌ها را به روزه گرفتن تشویق می‌کردند.

راوی در بخش دیگری از پانزدهمین روز سفر خاطره‌ای از مادر خود که اهل لالجین همدان است درباره نان‌های سنتی مردم لالجین برای سفره افطار ذکر می‌کند. در لالجین نان‌های گرده، اگردک و نان چای شیرین در خانه‌ها پخت می‌شد که مواد اصلی هر ۳ نان آرد، شیر، روغن و شکر بود.

بعد از پایان سفر در قم به سمت استان مازندران حرکت می‌کنیم. در مسیر راوی به مردم سوادکوه و آیین‌های رمضانی آن‌ها اشاره می‌کند. افطاردهی به محرومان و فقرا از جمله آیین‌های مهم مردم سوادکوه است.

ناهید مسلمی، معصومه عزیز محمدی، غلامحسن تسعیری، محمد یگانه، قربان نجفی به عنوان بازیگر این مجموعه حضور دارند و دیگر عوامل مجموعه رادیویی «آیینه اقوام» نیز عبارتند از نویسنده: سهیلا خدادادی، محقق: ناصر ملاییان، افکتور: نرگس موسی‌پور، صدابرداران: علی حاجی‌نوروزی و محسن جوادی، تهیه‌کننده و سردبیر: ناهید گودرزی.

چهاردهمین قست مجموعه نمایش رادیویی «آیینه اقوام» به معرفی آیین‌های مردم شهرهای یزد و قم در ماه مبارک رمضان اختصاص دارد.

چهاردهمین قسمت «آیینه اقوام» با مدت زمان ۲۷ دقیقه و ۱۶ ثانیه با سفر به شهر یزد و قم به آئین‌های مردم این شهرها در ماه مبارک رمضان می‌پردازد.

چهاردهمین روز سفر را این چنین آغاز می‌کنیم:

«نام رمضان با نام قرآن گره خورده، کتابی آسمانی که زینت‌بخش خونه‌های کوچیک و بزرگمونه، کتابی که وقتی می‌خوایم کلام خدا رو بشنویم می‌ریم سراغش و آروم اون رو تلاوت می‌کنیم. وقتی دلمون می‌گیره می‌ریم اون رو تلاوتش می‌کنیم. وقتی قراره ۲ نفر به عقد هم دربیان اون رو باز می‌کنن و به آیه‌های قشنگش نگاه می‌کنن و می‌خونن. وقتی کسی از دنیا می‌ره اون رو تلاوت می‌کنیم تا هم خودمون به آرامش برسیم و هم روح درگذشته شاد بشه. وقتی حاجتی داریم می‌ریم سراغش و استخاره می‌گیریم و هر وقت سؤالی داریم باز هم دست به دامان گوهربارش می‌شیم. امروز هم در چهاردهمین روز سفرم به آیین‌ها و آداب و رسوم مردم ایران در ماه مبارک رمضان قرآن رو که باز کردم دیدن اون همه کلام گوهربار حس خوبی بهم داد. با خوندن آیه‌های آسمانی این کتاب آروم شدم. اینقدر آروم که فکر می‌کنم مثل قطره‌ای هستم رها شده در اقیانوسی ژرف و بی‌انتها. خدا رو شکر می‌کنم که امروز در چهاردهمین روز ماه مبارک چنین سعادتی نصیبم شد. امروز با همین حس قشنگ، با توکل به خدا و با روحی که سرمست از هم صحبتی با خداست سفرم رو شروع می‌کنم و می‌گم الهی به امید تو.»

در این روز هم همچنان مهمان مردم یزد هستیم و «خانم دکتر ایمانی» استاد دانشگاه ما را با آیین‌های مردم یزد در ماه مبارک رمضان آشنا می‌کند.

آیین «نان بیست و هفتمی» یکی از آیین‌های قدیمی مردم یزد در ماه مبارک است. این نان در قدیم در یکی از روستاهای یزد در روز بیست و هفتم ماه مبارک رمضان پخته می‌شد. بچه‌ها به در خانه فردی که این نان را می‌پخته شعر می‌خواندند تا از این نان به آن‌ها داده شود زیرا مردم یزد معتقد بودند خوردن این نان شگون داشته است.

در شهر تفت در شب بیست و هفتم ماه مبارک رمضان که شب کشته شدن ابن ملجم است گاهی مراسم عروسی برگزار می‌شود و گاهی خانواده داماد برای عروس‌شان هدیه‌ای می‌فرستند که به آن «هدیه بیست و هفتمی» می‌گویند.

مردم شهر یزد در روز عید سعید فطر بعد از خواندن نماز صبح به مسجد می‌روند و بعد از پذیرایی نماز عید فطر را به جا می‌آورند و فطریه خود را پرداخت می‌کنند. برخی مناطق نیز مردم بعد از خواندن نماز صبح به قبرستان می‌روند و نماز عید فطر را آنجا برگزار می‌کنند. بعد از نماز عید فطر هم به دید و بازدید بزرگان می‌روند.

در این بخش از سفر راوی به نقل از یکی از دوستان خود برای ما درباره آیین مردم بندر دیلم بوشهر در نیمه ماه مبارک رمضان صحبت می‌کند. در قدیم در بندر دیلم وقتی ماه مبارک رمضان به نیمه می‌رسید بچه‌ها بعد از افطار به در خانه‌ها می‌رفتند و شعر با این مضمون که «ماه رمضان است، گره‌ها رو باز کنید و کسی رو نا امید برنگردونین»، بعد صاحبخانه هدایایی خوراکی به بچه‌ها می‌داد اما اگر کسی می‌خواست سر به سر بچه‌ها بگذارد و به آن‌ها چیزی ندهد، بچه‌ها شعری با این مضمون می‌خوانند که «خونه گدا خیرش نرسید».

سپس به شهر قم سفر می‌کنیم و «حاج آقا رحیمی» ما را با آیین‌های مردم این شهر در ماه مبارک رمضان آشنا می‌کند.

در قم هم مردم برای پیشواز ماه مبارک رمضان خانه تکانی و خرید می‌کنند. در شهر قم عالِم بَلَد باید رؤیت هلال ماه را انجام دهد. البته مردم هم از غروب آخرین روز ماه شعبان روی پشت‌بام می‌روند تا هلال ماه را رؤیت کنند و به این شب «شب نیت» می‌گویند.

در قدیم، سحرخوانان یکی دو ساعت مانده به اذان صبح شعرهایی مذهبی و دینی می‌خواندند تا مردم را برای سحر بیدار کنند.

در این بخش از سفر راوی از آیین ویژه نیمه ماه مبارک در منطقه چاج بیرجند سخن می‌گوید. هر سال شب نیمه ماه مبارک رمضان گروهی با ساز دهل و با شادی و خوشحالی مراسم تولد امام حسن مجتبی (ع) را جشن می‌گرفتند. آن‌ها از محله پایین چاج شروع به حرکت و به در منازل اهالی می‌رفتند و بلند و موزون اشعاری را می‌خواندند. صاحب خانه هم مقداری پول یا خوراکی‌های فصل یا آجیل می‌دادند. مراسم گشت‌زنی تا زمان سحر ادامه داشت. گروه خوراکی‌ها را جمع می‌کردند و در روز عید فطر بین نمازگزاران چاج پخش می‌شد و پول‌های جمع شده نیز در روز عید فطر بین افراد نیازمند تقسیم و یا صرف امر خیر می‌شد.

در ادامه «حاج آقا رحیمی» به ما می‌گوید که «آبگوشت قنبید» غذای سنتی مردم قم است که معمولاً در سحری می‌خورند.

عیادت از بیمار یکی دیگر از رسم‌های مردم شهر قم در شب‌های ماه مبارک رمضان است.

مراسم «خرما گردانی» نیز یکی دیگر از آیین‌های مردم شهر قم است که در مساجدی که مردم قبل از افطار نماز جماعت اقامه کرده‌اند برگزار می‌شود. بعد از نماز عده‌ای از مردم مقداری خرما می‌آورند تا روزه‌دارها با خرما افطار کنند. پختن و پخش آش‌های مختلف از جمله آش کلم‌قمری و شله‌زرد نذری، بازدید از اقوام و بزرگان، برپایی مجالس ترتیل‌خوانی قرآن و عیادت از بیماران از دیگر مراسمی است که مردم قم در ایام ماه مبارک رمضان برگزار می‌کنند.

ناهید مسلمی، معصومه عزیز محمدی، غلامحسن تسعیری، محمد یگانه، قربان نجفی به عنوان بازیگر این مجموعه حضور دارند و دیگر عوامل مجموعه رادیویی «آئینه اقوام» نیز عبارتند از نویسنده: سهیلا خدادادی، محقق: ناصر ملاییان، افکتور: نرگس موسی‌پور، صدابرداران: علی حاجی‌نوروزی و محسن جوادی، تهیه‌کننده و سردبیر: ناهید گودرزی.

سیزدهمین قسمت «آئینه اقوام» با مدت زمان ۲۹ دقیقه و ۵۸ ثانیه با سفر به شهر یزد به آئین‌های مردم این شهر در ماه مبارک رمضان می‌پردازد.

سیزدهمین سفر «آیینه اقوام» چنین آغاز می‌شود:

«زندگی فقط نفس کشیدن نیست، فقط آرزو کردن و کار و تلاش نیست. زندگی یه وقتایی یعنی رفتن، رفتن و به مقصد رسیدن، وقتی هم که مقصدت معلوم نباشه زندگی یعنی تلاش برای یافتن مقصدی که بهت آرامش بده. مقصدی که مأمنی باشه برای خسته‌گی‌هات، خستگی روح و خستگی جسم. اما این روزا من اصلاً خسته نیستم، لااقل خوب می‌دونم که حال روحیم خیلی‌ام عالیه. مگه می‌شه تو ماه رمضان کسی حالش بد باشه. مگه می‌شه با تمام وجود حضور خداوند رو احساس کنی و حالت بد باشه. مگه می‌شه هر روز عشق و مهربانی و صفا و صمیمیت رو از دل یکی از آیین‌های ماه رمضان بیرون بکشی و بازم بگی حالت خوب نیست. امروز در سیزدهمین روز از ماه مبارک رمضان سفر به آیین‌ها و فرهنگ رمضان را ادامه دادم و دل به جاده سپردم. می‌دونم و باور دارم که خدا مثل همیشه هوام رو داره چون مثل همیشه وقتی راه افتادم به خودش توکل کردم و گفتم الهی به امید تو.»

سفر به دل کویر ایران کشیده می‌شود و به شهر یزد می‌رسیم. در این شهر «خانم دکتر ایمانی» از استادان دانشگاه درباره فرهنگ و آیین‌های مردم یزد در ماه مبارک رمضان برای ما سخن می‌گوید.

مردم یزد چند روز قبل از ماه مبارک رمضان مشغول پاکسازی خانه‌ها و مساجد و حسینیه‌ها می‌شوند. مردم یزد معتقد هستند که در ماه مبارک رمضان همانگونه که باید با روح پاک به استقبال ماه برویم باید محیط زندگی‌مان را هم پاک کنیم و به استقبال ماه مبارک برویم. دیگر رسم پیشواز ماه مبارک رمضان «کلوخ‌اندازان» است که یک روز مانده به ماه مبارک برگزار می‌شود و طی آن مردم در دل طبیعت به تفریح و شادی می‌پردازند و غذای سنتی «شولی» را پخته و می‌خورند.

مردم برای رؤیت هلال ماه غروب آخرین روز ماه شعبان روی پشت‌بام‌ها و مناره‌های مساجد می‌رفتند و با دقت به آسمان نگاه می‌کردند تا هلال را ببینند. گاهی اوقات آسمان ابری بود و به این خاطر افرادی را به شهرهایی می‌فرستادند که افق‌شان با شهر یزد یکی بود، به این رسم «قاصد در کردن» می‌گفتند.

مردم یزد اعتقاد داشتند بعد از رؤیت هلال ماه بهتره به قرآن، ظرف آب، سبزه و یا روی زیبای یک بچه نگاه کنند و صلوات بفرستند. یزدی‌ها معتقد هستند که موقع دیدن هلال ماه نو هر حاجتی برآورده می‌شود.

در زمان‌های گذشته در شهر باستانی یزد برای بیدار شدن در سحرهای ماه مبارک رمضان و مشخص کردن وقت دقیق سحر از ستارگان نظیر حرکت ستاره پروین استفاده می‌شد. برخی مردم از جمله خادمان مساجد یکی دو ساعت مانده به سحر چراغ‌هایی را روشن و در نقاط مرتفع شهر و گلدسته‌های مساجد می‌گذاشتند تا دیگران با دیدن نور به نزدیک شدن سحر پی ببرند و با شروع اذان صبح آن‌ها را خاموش می‌کردند. یکی از مشهورترین چراغ‌ها «چراغ ملا کاظم» خادم مسجد جامع کویر یزد بود. گاهی هم با نقاره زدن مردم وقت سحر را مشخص می‌کردند.

همچنین مردم یزد در گذشته برای تشخیص غروب آفتاب به دیوار کاه‌گلی نگاه می‌کردند زیرا عقیده داشتند هر وقت کاه‌های داخل کاه‌گل دیوار دیده نشود، موقع اذان مغرب شده است.

یزدی‌ها برای افطاری دادن بسیار اهمیت قائل‌اند از این رو در بیشتر مساجد افطار می‌دادند و این افطاری شامل نان، پنیر، سبزی، آش، آبگوشت و یا برنج بود.

امروزه جلسات قرائت قرآن در مساجد یا منازل برگزار می‌شود. در جلسات بانوان و در روز پایانی که کلام‌الله مجید ختم می‌شود، بانوان هر کدام سوره‌های جزء سی‌ام قرآن را تلاوت می‌کنند و هر فردی که سوره توحید به او رسید باید ۳ بار آن را تلاوت کند. بانوان یزدی معتقدند در جلسات زنانه قرائت کلام‌الله مجید، اگر سوره توحید به دختری دم بخت برسد او در آن سال ازدواج خواهد کرد و اگر زن باردار باشد فرزندش پسر خواهد بود. کسی که توفیق تلاوت سوره توحید نصیبش می‌شود باید «دهن شیرینی» بدهد که یکی از شیرینی‌های شهر یزد نظیر خرما، نقل آلوچه‌ای، نقل بیدمشکی، حلوای برنج، شربت قند، زولبیا، گوشفیل، حلوای گل زرد، تر حلوا یا حلوای توت است.

یکی دیگر از آیین‌های مردم شهر یزد برگزاری جلسات «روضه قنبر» است که از شب نوزدهم تا شب بیست و سوم ماه مبارک رمضان برگزار می‌شود که بیشتر مخصوص خانم‌ها است. همه شرکت‌کننده‌ها در این مجالس خانم‌ها هستند و اگر پسربچه‌های نابالغ هم نباید حضور داشته باشند.

مردم یزد معتقد هستند که در شب‌های قدر ساعت تولد هر نوزاد و از دنیا رفتن هر شخص توسط ملک مقرب خداوند تعیین می‌شود به همین خاطر در این شب‌ها برای خود و عزیزان‌شان طلب طول عمر می‌کنند. مادرانی هم که صاحب فرزند نشده‌اند از خداوند می‌خواهند به آن‌ها بچه‌ای عنایت کند. یزدی‌ها هم مانند مردم سایر شهرهای ایران در شب‌های قدر دعای «جوشن کبیر» را می‌خوانند. در گذشته یزدی‌ها زمانی که به جمله «الْغَوْثَ الْغَوْثَ خَلِّصْنا مِنَ النّارِ یا رَبِّ» می‌رسیدند به ریسمانی که قبلاً آماده کرده بودند می‌دمیدند و گره می‌زدند و تا آخر ۱۰۰ گره به ریسمان زده می‌شد. معتقد بودند که اگر در زمان مرگ این ریسمان را دور کفن‌شان بیاندازند از آتش جهنم در امان می‌مانند.

ضمناً برای شفای بیماران با خواندن همان جمله و دمیدن آن به شیرینی و خوراندن آن به بیمار، برای بیمار طلب بهبودی و شفا می‌کردند.

مراسم «نخل گردانی» نیز در روز شهادت حضرت علی (ع) در حسینیه شاه‌ولی شهر تفت برگزار می‌شود.

یزدی‌ها در شب بیست و هفتم ماه مبارک رمضان که شب کشته شدن ابن ملجم است، مراسم «دوست دوست» داشتند. در این مراسم پسربچه‌ها در خانه‌ها رفته و اشعاری را در مدح امام علی (ع) می‌خواندند و صاحبخانه‌ها هم به آن‌ها هدایایی می‌دادند. این مراسم را کسانی که حاجتی داشتند انجام می‌دادند. مردم شهرستان مهریز معتقد هستند که در مراسم «دوست دوست» در ۷ خانه رو به قبله را بزنند و اگر از هر ۷ خانه هدیه گرفتند، حاجت‌شان برآورده می‌شود.

آیین «پیراهن مراد» هم یکی دیگر از مراسم مردم یزد در ماه مبارک رمضان بوده است. از چند روز مانده به شب بیست و هفتم خانم‌هایی که مریض دارند یا بچه دار نمی‌شود، شروع به دوختن پیراهن مراد می‌شود. آیین «حلقه مراد» هم یکی از آیین‌های کهن مردم یزد است. والدین یزدی برای فرزندان‌شان که هنوز به سن بلوغ نرسیده‌اند حلقه مراد سفارش می‌دهند تا از مرگ او جلوگیری کنند. آن‌ها به نوعی فرزندان‌شان را غلام و کنیز حضرت علی (ع) و حضرت فاطمه زهرا (س) می‌کنند.

به گزارش تئاتر آنلاین، «آیینه اقوام» عنوان مجموعه‌ای رادیویی به روایت و کارگردانی زنده‌یاد مهرداد عشقیان است که سفری به دنیای آئین‌های رمضان در ایران زمین است. این مجموعه ۳۰ قسمتی از تولیدات اداره‌کل هنرهای نمایشی رادیو است که به پیشنهاد و همراهی ایوب آقاخانی در تئاتر آنلاین منتشر می‌شود.

ناهید مسلمی، معصومه عزیز محمدی، غلامحسن تسعیری، محمد یگانه، قربان نجفی به عنوان بازیگر این مجموعه حضور دارند و دیگر عوامل مجموعه رادیویی «آئینه اقوام» نیز عبارتند از نویسنده: سهیلا خدادادی، محقق: ناصر ملاییان، افکتور: نرگس موسی‌پور، صدابرداران: پیروز صدرایی و محسن جوادی، تهیه‌کننده و سردبیر: ناهید گودرزی.

قسمت پنجم «آیینه اقوام» با مدت زمان ۲۴ دقیقه و ۲۹ ثانیه اختصاص به معرفی برخی رسوم مردم شهر بیرجند خراسان جنوبی در ماه مبارک رمضان دارد.

پنجمین سفر «آیینه اقوام» این چنین آغاز می‌شود:

«شوق بیشتر دونستن که در سر داشته باشی سفر شیرین‌تر می‌شه و خواستنی‌تر. شوق گشودن رمز و راز عشق رو که در سر داشته باشی سفر بهانه‌ای می‌شه برای رسیدن به حضرت عشق. امروز من همچنان به سفرم ادامه می‌دم؛ سفر به آیین‌ها و فرهنگ‌های مردم شهرها و روستاهای ایران در ماه مبارک رمضان. امروز هم دلم رو می‌سپارم به خدا و با تمام وجود می‌گم الهی به امید تو.»

سپس با حضور در شهر بیرجند با مراسم «رمضان خوانی» آشنا می‌شویم. این مراسم بعد از افطار برگزار می‌شود و طی آن عده‌ای جوان بعد از افطار پشت در خانه‌ها شعر می‌خوانند و صاحبخانه هم به عنوان هدیه خشکبار و خوردنی‌های بیرجند را به آن‌ها اهدا می‌کند، همچنین به نشانه سلامتی روی سر جوان‌ها آب می‌ریزد. سرگروه جوان‌ها نیز بعد از گرفتن هدایا از صاحبخانه برای او و خانواده‌اش دعا می‌کند و باقی جوان‌ها آمین می‌گویند. این رسم خانه به خانه و تا زمان سحر ادامه دارد.

یکی دیگر از رسومی که در مردم شهر بیرجند در ایام ماه مبارک رمضان انجام می‌دهند، افطار بر سر مزار درگذشتگان است. این رسم بعضی اوقات بخصوص روزهای پنجشنبه انجام می‌شود تا ثواب آن نثار روح عزیزان درگذشته شود.

یکی از رسوم قدیمی مردم بیرجند و خراسان جنوبی در ماه مبارک رمضان که فراموش شده و در پنجمین روز سفر «آیینه اقوام» با آن آشنا می‌شویم «شوخوانی» است. در این رسم چند مرد خوش صدا تا قبل از سحر در ۳ نوبت روی بام‌ها شعر و نیایش می‌خواندند تا مردم را برای سحر بیدار و آماده کنند.

به گزارش تئاتر آنلاین، «آیینه اقوام» عنوان مجموعه‌ای رادیویی به روایت و کارگردانی زنده‌یاد مهرداد عشقیان است که سفری به دنیای آئین‌های رمضان در ایران زمین است. این مجموعه ۳۰ قسمتی از تولیدات اداره‌کل هنرهای نمایشی رادیو است که به پیشنهاد و همراهی ایوب آقاخانی در تئاتر آنلاین منتشر می‌شود.

ناهید مسلمی، معصومه عزیز محمدی، غلامحسن تسعیری، محمد یگانه، قربان نجفی به عنوان بازیگر این مجموعه حضور دارند و دیگر عوامل مجموعه رادیویی «آئینه اقوام» نیز عبارتند از نویسنده: سهیلا خدادادی، محقق: ناصر ملاییان، افکتور: نرگس موسی‌پور، صدابرداران: پیروز صدرایی و محسن جوادی، تهیه‌کننده و سردبیر: ناهید گودرزی.

ششمین قسمت «آیینه اقوام» با مدت زمان ۲۷ دقیقه و ۵۴ ثانیه به بیرجند و بوشهر و آیین‌های مردم این شهرها در ماه مبارک رمضان می‌پردازد.

ششمین سفر «آیینه اقوام» این چنین آغاز می‌شود:

«آقاجونم خدا بیامرز همیشه آروم بود و یه لبخند شیرین چهره مهربونش رو دوست داشتنی‌تر می‌کرد. آقاجونم همیشه می‌گفت آدم باید یه قدم از زندگی جلوتر باشه، وقتی جلوتر از زندگی قدم برداری دیگه نگران دیر شدن و دیر رسیدن نیستی چون وقتی جلوتر از زندگی باشی همیشه به موقع می‌رسی و زود دیر نمی‌شه. اون موقع‌ها معنی این جمله‌های قشنگ آقاجون رو نمی‌فهمیدم. هیچ وقت هم به خودم زحمت نمی‌دادم بهشون فکر کنم و ازشون درس بگیرم اما حالا که حسابی بزرگ شدم و تا حدی سرد و گرم روزگار رو چشیدم خوب می‌فهمم که منظور آقاجون خدابیامرز از این جمله‌های قشنگ چی بود. خوب می‌فهمم جلوتر از زندگی بودن یعنی خدا رو حاضر و ناظر بر اعمال دونستن، یعنی در مسیر خواست و اراده خدا قرار گرفتن، یعنی فریب شیطان رو نخوردن، یعنی با مردم بودن، با جماعت همراه شدن. شاید سفر به دنیای آیین‌ها و فرهنگ رمضان هم در درک این جمله آقاجون نقش داشته چون تو این چند روزی که در سفر هستم بیشتر به این جمله فکر می‌کنم و هر چه بیشتر فکر می‌کنم بیشتر به معنای عمیق اون پی می‌برم. منم می‌خوام جلوتر از زندگی قدم بردارم، می‌خوام خودم و دستم و دلم و و تمام وجودم رو بسپرم به خدا و بگم الهی به امید تو.»

در روز ششم سفر همچون روز پنجم، «پیر محمد» پیرمرد با صفای بیرجندی به معرفی آیین‌ها و رسوم مردم بیرجند در ماه مبارک رمضان می‌پردازد و در این قسمت به رسم «صله رحم» اشاره می‌کند که بین خانواده‌های بیرجندی در ماه مبارک رمضان بیش از پیش برگزار می‌شود و افطاری دادن به خانواده‌های مستمند و نیازمند در اولویت است.

در روز ششم از خراسان جنوبی به استان بوشهر سفر می‌کنیم و «امیر» فردی است که آیین‌ها و رسوم مردم این خطه از کشور در ماه مبارک رمضان را به ما معرفی می‌کند.

«دُم دُم سحری» یکی از رسوم مردم بوشهر در ماه مبارک رمضان است. تعدادی با نواختن دمام در سطح شهر و خواندن اشعار مختلف از جمله معروف‌ترین آن‌ها «خداوندا تو ستاری، همه خوابند تو بیداری، به حق لا اله الا الله همه عالم نگهداری» مردم را بیدار و آماده سحر می‌کردند.

عکس از پریسا جفره ای است.

به گزارش تئاتر آنلاین، «آیینه اقوام» عنوان مجموعه‌ای رادیویی به روایت و کارگردانی زنده‌یاد مهرداد عشقیان است که سفری به دنیای آئین‌های رمضان در ایران زمین است. این مجموعه ۳۰ قسمتی از تولیدات اداره‌کل هنرهای نمایشی رادیو است که به پیشنهاد و همراهی ایوب آقاخانی در تئاتر آنلاین منتشر می‌شود.

ناهید مسلمی، معصومه عزیز محمدی، غلامحسن تسعیری، محمد یگانه، قربان نجفی به عنوان بازیگر این مجموعه حضور دارند و دیگر عوامل مجموعه رادیویی «آئینه اقوام» نیز عبارتند از نویسنده: سهیلا خدادادی، محقق: ناصر ملاییان، افکتور: نرگس موسی‌پور، صدابرداران: پیروز صدرایی و محسن جوادی، تهیه‌کننده و سردبیر: ناهید گودرزی.

قسمت هفتم «آیینه اقوام» با مدت زمان ۲۶ دقیقه و ۵۱ ثانیه اختصاص به معرفی برخی رسوم مردم شهر بوشهر در ماه مبارک رمضان دارد.

هفتمین روز سفر در «آیینه اقوام» اینگونه آغاز می‌شود:

«نمی‌دونم چرا هیچوقت ما نمی‌تونیم زندگی رو پیش‌بینی کنیم، هیچوقت نمی‌تونیم حدس بزنیم زندگی چه خوابی برامون دیده، یه وقتایی اینقدر غافلگیرمون می‌کنه که ناچاریم مات و مبهوب باهاش همراه بشیم، یه وقتایی هم چنان خوابای شیرینی برامون می‌بینه که دلمون نمی‌خواد هیچوقت از اون روزای شیرینی که زندگی سر راهمون گذاشته جدا بشیم. من فکر می‌کنم تو ماه رمضان امسال زندگی برام خوابای شیرینی دیده. خیلی خوشحالم که تصمیم گرفتم سیر و سفر کنم در آیین‌ها و فرهنگ رمضان در شهرها و روستاهای ایران.»

سپس با شخصیت «امیر» در شهر بوشهر همراه می‌شویم تا با آیین‌ها، فرهنگ و آداب و رسوم مردم بوشهر در ماه مبارک رمضان بیشتر آشنا شویم.

در محله «کوتی» بوشهر با رسم «آبی بنوش» آشنا می‌شویم که طی آن مداح ۱۵ دقیقه قبل از اذان صبح در محله‌ها و کوچه‌ها شعر می‌خواند و در منازل را می‌زند و مردم را برای سحر بیدار می‌کند.

همچنین به ما گفته می‌شود که مردم بوشهر برای روزهای مختلف ماه مبارک رمضان مراسم مختلفی دارند که از آن جمله در نیمه دوم ماه مبارک رمضان رسم «مقابله خوانی قرآن کریم» است. در این رسم افراد سرشناس هر محله در مسجد یا حسینیه محله جمع می‌شوند و عده‌ای هم دورشان حلقه می‌زنند و هر کدام به نوبت چند آیه از قرآن کریم را می‌خوانند و همین‌طور به نوبت به خواندن آیه‌های کتاب آسمانی ادامه می‌دهند تا یک جزء از کلام‌الله مجید ختم شود.

در بخش پایانی هفتمین روز سفر در «آیینه اقوام» با غذای مخصوص افطار مردم بوشهر آشنا می‌شویم. مردم بوشهر از رنگینک، آش زرد و حلوای انگشت پیچ در سفره افطار استفاده می‌کنند.

به گزارش تئاتر آنلاین، «آیینه اقوام» عنوان مجموعه‌ای رادیویی به روایت و کارگردانی زنده‌یاد مهرداد عشقیان است که سفری به دنیای آئین‌های رمضان در ایران زمین است. این مجموعه ۳۰ قسمتی از تولیدات اداره‌کل هنرهای نمایشی رادیو است که به پیشنهاد و همراهی ایوب آقاخانی در تئاتر آنلاین منتشر می‌شود.

ناهید مسلمی، معصومه عزیز محمدی، غلامحسن تسعیری، محمد یگانه، قربان نجفی به عنوان بازیگر این مجموعه حضور دارند و دیگر عوامل مجموعه رادیویی «آئینه اقوام» نیز عبارتند از نویسنده: سهیلا خدادادی، محقق: ناصر ملاییان، افکتور: نرگس موسی‌پور، صدابرداران: پیروز صدرایی و محسن جوادی، تهیه‌کننده و سردبیر: ناهید گودرزی.

هشتمین قسمت «آیینه اقوام» با مدت زمان ۲۶ دقیقه و ۹ ثانیه به شهر امیدیه و آیین‌های مردم این شهر در ماه مبارک رمضان می‌پردازد.

هشتمین روز سفر اینگونه آغاز می‌شود:

«مسافر که باشی حجم نگاهت پر می‌شه از جاده و کوه و دشت. مسافر که باشی حجم نگاهت پر می‌شه از خط‌های ممتدی که جاده‌های پر پیچ و خم رو به هم وصل می‌کنن. مسافر که باشی شوق رفتن داری و امید رسیدن. مسافر که باشی همه احساست پر می‌شه از اندوخته‌های سفر. سفر من به دنیای پر رمز و راز آیین‌ها و فرهنگ شهرهای کوچک و بزرگ ایران در ماه مبارک رمضان همچنان ادامه دارد.»

«صالح» از اهالی شهر امیدیه که مرز استان بوشهر و استان خوزستان است، ما را با آیین‌های مردم امیدیه و خوزستان در ماه مبارک رمضان آشنا می‌کند.

در استان خوزستان اقوام مختلفی زیادی نظیر لر، عرب و بختیاری زندگی می‌کنند. یکی از آیین‌های قوم عرب استان خوزستان در ماه مبارک رمضان، برگزاری مجالس روضه‌خوانی از روز اول تا انتهای ماه مبارک رمضان در خانه‌ها برگزار می‌شود.

همچنین در ایام ماه مبارک رمضان مردم در مسجد دور هم جمع می‌شوند تا قبل از افطار یک جزء از کلام‌الله مجید را ختم کنند.

یکی دیگر از مراسم عرب‌های استان خوزستان علاوه بر «صله رحم» و «افطاری دادن»، پذیرایی از مهمانان افطار با قهوه‌ای خاص است که نحوه دَم کردن آن نیز ویژه و ظروف مورد استفاده برای آن متفاوت است. این قهوه مخصوص عربی، در مهمانی‌ها، روضه‌ها و افطاری‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد و افرادی هم که عهده‌دار ریختن قهوه برای مهمانان و پذیرایی از آن‌ها هستند باید از روشی خاص برای این کار استفاده کنند.

عرب‌های خوزستان در ماه مبارک رمضان در سفره افطار از «رنگینک با آرد و خرما»، «فرنی»، «سمبوسه و فلافل»، «لگیمات» و «شعریه» که شیرینی‌های عربی مخصوص افطار هستند، برای پذیرایی استفاده می‌کنند. همچنین رسم است بعد از خوردن این شیرینی‌ها آب داغ با چایی و نبات هم به مهمانان تعارف می‌شود.

غذای ویژه افطار نیز «مفطح» است که بزرگان و شیوخ عرب در زمان افطار با این غذا از مهمانان خود پذیرایی می‌کنند.

به گزارش تئاتر آنلاین، «آیینه اقوام» عنوان مجموعه‌ای رادیویی به روایت و کارگردانی زنده‌یاد مهرداد عشقیان است که سفری به دنیای آئین‌های رمضان در ایران زمین است. این مجموعه ۳۰ قسمتی از تولیدات اداره‌کل هنرهای نمایشی رادیو است که به پیشنهاد و همراهی ایوب آقاخانی در تئاتر آنلاین منتشر می‌شود.

ناهید مسلمی، معصومه عزیز محمدی، غلامحسن تسعیری، محمد یگانه، قربان نجفی به عنوان بازیگر این مجموعه حضور دارند و دیگر عوامل مجموعه رادیویی «آئینه اقوام» نیز عبارتند از نویسنده: سهیلا خدادادی، محقق: ناصر ملاییان، افکتور: نرگس موسی‌پور، صدابرداران: علی حاجی‌نوروزی و محسن جوادی، تهیه‌کننده و سردبیر: ناهید گودرزی.

نهمین قسمت «آئینه اقوام» با مدت زمان ۲۵ دقیقه و ۱۵ ثانیه به آئین‌های مردم شهر امیدیه در جنوب استان خوزستان در ماه مبارک رمضان می‌پردازد.

نهمین سفر «آئینه اقوام» را اینگونه آغاز می‌کنیم:

«وقتی نیت رضای خدا و نزدیک شدن به خدا باشه هر زحمتی رحمتی می‌شه که بهت اعتماد بیشتری می‌ده. وقتی نیت خوشنودی خداوند باشه، سرما و گرما و خستگی و دوری از خونواده آزارت نمی‌ده و دلت می‌خواد اینقدر بری بری تا برسی و برسی به اون مقصدی که در انتظارته. امروز در نهمین روز سفرم به فرهنگ و آیین‌های مردم در ماه رمضان حس مسافری تازه‌نفس رو دارم؛ مسافری که سر تا پا شور و شوق و اشتیاقه. دلم نمی‌خواد توقف کنم، دلم نمی‌خواد منتظر بمونم، فقط و فقط می‌خوام حرکت کنم، حرکتی رو به جلو با توکل به خدایی که همه امیدمه. امروز هم با تموم وجود فریاد می‌زنم الهی به امید تو.»

در این روز از سفر و حضور در شهر امیدیه، «صالح» بار دیگر ما را با آیین‌های مردم عرب‌زبان استان خوزستان در ماه مبارک رمضان آشنا می‌کند.

«شیخ جابر» یکی از آشنایان «صالح» به معرفی رسم «گِرگِعیان» مخصوص شب تولد امام حسن مجتبی (ع) در نیمه ماه مبارک رمضان می‌پردازد. طی این رسم که به گفته «شیخ جابر» در زمانی کودکی خود در شهر سوسنگرد انجام می‌دادند، پسران و دختران در شب تولد امام (ع)، بعد از افطار به در خانه‌های مختلف می‌رفتند و شعری عربی با معنی «آمدیم و آمدیم، در کیسه را باز کن و به ما عیدی و شیرینی بده» می‌خواندند. اگر صاحبخانه روی پشت‌بام بود نیز شعری عربی با معنی «کسایی که پشت بام ایستاده‌اید به ما عیدی می‌دید یا نمی‌دید ما بریم» را می‌خواندند. صاحبخانه‌ها هم بعد از باز کردن در منزل خود، به این پسران و دختران عیدی و شیرینی می‌دادند.

به گفته «شیخ جابر» رسم «گرگعیان» همچنان در برخی روستاهای سوسنگرد و شادگان این مراسم را به جا می‌آورند.

همچنین «محیبس» به معنای «انگشتر کوچک» عنوان یک بازی بوده که بچه‌ها در ماه مبارک رمضان انجام می‌دادند. در این بازی بچه‌ها به ۲ گروه تقسیم می‌شدند و یک نفر انگشتر را با مهارت در دست خود می‌گذاشت و پنهان می‌کرد و دیگران باید حدس می‌زدند انگشتر دست کدامیک است.

مادر صالح نیز مراسم عرب‌زبانان استان خوزستان برای عید سعید فطر اشاره می‌کند که ۲ روز قبل از عید این مراسم آغاز می‌شوند. عرب‌زبانان به ۲ روز پایانی ماه مبارک رمضان را «روز چرکین» می‌نامند و طی آن زنان باید خانه را رفت و روب کنند و همه جا را پاک کنند و بعد از آن به خرید رخت و لباس نو و خوراک می‌روند. همچنین عرب‌زبانان به ۱ روز پایانی ماه مبارک رمضان هم «روز نظافت» می‌گویند. در این روز همه به نظافت شخصی‌شان می‌پردازند.

با فرارسیدن عید سعید فطر بعد از نماز جماعت و پرداخت فطریه، افراد محله ابتدا به خانه‌های افراد مصیبت دیده می‌روند و سال خوبی را برای‌شان آرزو می‌کنند. بعد از آن کوچکترها به دیدن بزرگترهای محله و فامیل می‌روند.

در روز عید سعید فطر در هیچ خانه‌ای بسته نیست که نشانه مهمان‌نوازی و احترام به مهمانان است. از صبح تا عصر زنان باید در خانه‌ها حضور داشته باشند تا از مهمانان پذیرایی کنند و از عصر نوبت دید و بازدید زنان نیز آغاز می‌شود.

بعضی از عشایر عرب زبان با «هوسه» که پایکوبی عربی است مسیر خانه خود تا خانه بزرگ فامیل را طی می‌کنند و با هم شعر می‌خوانند. سپس با همدیگر به ضیافت بزرگ طایفه می‌روند.

خانواده‌های عزادار هم به احترام عید سعید فطر برای یک روز لباس‌های سیاه‌شان را از تن به در می‌کنند و لباس رنگی می‌پوشند.

به گزارش تئاتر آنلاین، «آیینه اقوام» عنوان مجموعه‌ای رادیویی به روایت و کارگردانی زنده‌یاد مهرداد عشقیان است که سفری به دنیای آئین‌های رمضان در ایران زمین است. این مجموعه ۳۰ قسمتی از تولیدات اداره‌کل هنرهای نمایشی رادیو است که به پیشنهاد و همراهی ایوب آقاخانی در تئاتر آنلاین منتشر می‌شود.

ناهید مسلمی، معصومه عزیز محمدی، غلامحسن تسعیری، محمد یگانه، قربان نجفی به عنوان بازیگر این مجموعه حضور دارند و دیگر عوامل مجموعه رادیویی «آئینه اقوام» نیز عبارتند از نویسنده: سهیلا خدادادی، محقق: ناصر ملاییان، افکتور: نرگس موسی‌پور، صدابرداران: علی حاجی‌نوروزی و محسن جوادی، تهیه‌کننده و سردبیر: ناهید گودرزی.

دهمین قسمت «آئینه اقوام» با مدت زمان ۲۵ دقیقه و ۲۰ ثانیه با سفر به شهر اهواز و سپس شهر بروجرد به آئین‌های مردم این ۲ شهر در ماه مبارک رمضان می‌پردازد.

آغاز دهمین روز سفر به «آئینه اقوام» چنین است:

«می‌گن هر روز هدیه‌ای از طرف خدا، هدیه‌ای با لحظه‌ها و ثانیه‌های ارزشمند که خودمون باید به خوبی قدرش رو بدونیم و از اون بهره لازم رو ببریم. خدا رو شکر می‌کنم که در دهمین روز از سفر به آئین‌ها و فرهنگ مردم در ماه مبارک رمضان می‌تونم اعتراف کنم که از لحظه لحظه این روزها بهره بردم. خدا رو شکر می‌کنم که تونستم به عبادتم برسم، به نمازم، به تلاوت قرآن و اینکه تونستم دل به دل مردمی ببندم که تو قلب‌ها و خاطره‌هاشون گنجینه‌ای به نام آئین و فرهنگ رمضان جا خوش کرده. تونستم با مردمی هم کلام بشم که ایمان روی زندگی‌شون سایه انداخته و در پرتو ایمان با عشق زندگی می‌کنن.»

در ابتدای این روز به شهر اهواز می‌رسیم. پیرزنی اهل شوشتر که کنار مسجد نشسته و در حال ذکر گفتن است، می‌گوید اهوازی‌ها اصالتاً هم بختیاری، هم آبادانی، هم شوشتری، هم بهبهانی و هم عرب هستند.

به گفته او اهوازی‌ها هم مانند باقی مردم ایران از ماه شعبان خود را برای ماه مبارک رمضان آماده می‌کنند، خانه‌ها را تمیز و خرید می‌کنند، ترشی و مربا و رب گوجه و عرقیجات گیاهی درست می‌کنند و خیلی‌ها از ماه شعبان به پیشواز ماه مبارک رمضان می‌روند.

این پیرزن می‌گویدک میان اهوازی‌ها رسم است که در ماه مبارک رمضان خیلی بیشتر از ماه‌های دیگر به دید و بازدید هم می‌روند و تقریباً هر شب مردم افطاری می‌دهند و کسانی هم که وضع مالی‌شان بهتر است در مسجد محل به همه افطار می‌دهند. نان، پنیر، سبزی، خرما و آش رشته سر سفره افطار همه هست. در قدیم زنان یکی ۲ ساعت مانده به افطار در خانه‌ها مراسم تلاوت قرآن برگزار می‌کردند و مردها نیز در مساجد این کار را انجام می‌دادند. در زمان سوگواری ایام شهادت حضرت علی (ع) بازارچه اهواز سیاه‌پوش می‌شد و هیچ کاسبی کسب و کار نمی‌کرد. در منازل هم مراسم روضه‌خوانی و تلاوت قرآن بوده و مردم آش نذری می‌پختند و با هم به نیازمندان و فقرا افطاری می‌دادند.

در ادامه به شهر بروجرد در استان لرستان سفر می‌کنیم.

در میانه مسیر راوی از یکی از دوستان خود که اهل کرمان است یاد می‌کند که درباره مراسم مردم کرمان در ماه مبارک رمضان می‌گوید:

«از رسم و رسوم مردم کرمان در ماه رمضان می‌شه به مراسم «کلیدزنی»، «الله رمضونی»، «حلقه حاجت»، «پیراهن مراد» و «کیسه مراد» اشاره کرد. البته مراسم «کلیدزنی» و «الله رمضونی» همچون قدیم در برخی نقاط استان کرمان برگزار می‌شن. در مراسم «کلیدزنی» کلیدزن آئینه، سرمه دون و یک جلد کلام‌الله مجید را روی سینی می‌ذاره و به در خونه‌های اهل محل می‌ره. اگر از طرف صاحبخونه جوابی مثل چراغ‌بیار یا قند و شیرینی بیار شنید کلیدزن امیدوار به گرفتن کمک از طرف صاحبخونه می‌شه در غیر این صورت به سراغ خونه‌های دیگه می‌ره. کلیدزن نباید تا آخر این مراسم حرفی بزنه تا یه وقت شناخته نشه. تو این مراسم صاحبخونه بعد از باز کردن در آئینه رو از روی سینی برمی‌داره و چهره خودش رو توی آئینه می‌بینه و بعد از اون مقداری شیرینی، قند یا پول یا چیز دیگه‌ای توی سینی می‌ذاره.»

همچنین در ادامه رسم «الله رمضونی» نیز به صورت کامل معرفی می‌شود.

کرمانی‌ها در روز و شب بیست و هفتم ماه رمضان هم آیین‌هایی مثل «پیراهن مراد» یا «کیسه مراد»، «سنگ مراد» یا «حلقه مراد» را دارند.

بعد از آشنایی با رسوم مردم کرمان در ماه مبارک رمضان، به شهر بروجرد می‌رسیم و در این شهر «محسن» از اهالی بروجرد ما را با رسوم و آئین‌های مردم این شهر در ماه مبارک رمضان آشنا می‌کند.

مردم بروجرد در قدیم از دهه سوم ماه شعبان به دیدن اقوام و بزرگان می‌رفتند. در قدیم بچه‌ها نیز به تقلید از بزرگترها با اشتیاق در زمان سحر بیدار می‌شدند و به تشویق بزرگترها موقع اذان ظهر افطار می‌خوردند. بعضی پدر و مادرها برای انس گرفتن بچه‌ها با روزه این وعده را می‌دادند که با نخ و سوزن روزه آن‌ها را در میانه روز به هم می‌دوزند تا روزه‌شان کامل شود. بعضی از مردم بر این باور هستند که گاهی ثواب روزه این بچه‌ها از ثواب روزه بزرگترها بیشتر است زیرا بچه‌ها با قلب صاف و بی‌ریا روزه می‌گیرند.

بروجردی‌ها هم مثل باقی مردم ایران پیش از آغاز ماه مبارک رمضان با تمیز کردن خانه‌ها و محله و مساجد خود را برای مهمانی خدا آماده می‌کردند. خانواده‌ها هم مایحتاج خود را یک هفته مانده به شروع ماه تهیه و انبار می‌کردند.

سفره افطار بروجردی‌ها نیز در قدیم انواع نان و کلوچه‌، شله‌زرد، رنگینک، انواع آش، پنیر و کره محلی را شامل می‌شده است. «حلوای ارده» هم معروف‌ترین حلوای محلی بروجرد است که همه مردم بروجرد خیلی دوست دارند ارده سر سفره افطارشان باشد.

در محله‌های قدیمی بروجرد نیز زنان با هم انواع آش نذری را درست می‌کنند و نزدیک افطار بین همسایه‌ها و رهگذران پخش می‌کنند.

به گزارش تئاتر آنلاین، «آیینه اقوام» عنوان مجموعه‌ای رادیویی به روایت و کارگردانی زنده‌یاد مهرداد عشقیان است که سفری به دنیای آئین‌های رمضان در ایران زمین است. این مجموعه ۳۰ قسمتی از تولیدات اداره‌کل هنرهای نمایشی رادیو است که به پیشنهاد و همراهی ایوب آقاخانی در تئاتر آنلاین منتشر می‌شود.

ناهید مسلمی، معصومه عزیز محمدی، غلامحسن تسعیری، محمد یگانه، قربان نجفی به عنوان بازیگر این مجموعه حضور دارند و دیگر عوامل مجموعه رادیویی «آئینه اقوام» نیز عبارتند از نویسنده: سهیلا خدادادی، محقق: ناصر ملاییان، افکتور: نرگس موسی‌پور، صدابرداران: علی حاجی‌نوروزی و محسن جوادی، تهیه‌کننده و سردبیر: ناهید گودرزی.

یازدهمین قسمت «آئینه اقوام» با مدت زمان ۲۸ دقیقه و ۲۶ ثانیه با سفر به شهر اصفهان به آئین‌های مردم این شهر و همچنین یکی از آئین‌های مردم شهر سیرجان در ماه مبارک رمضان می‌پردازد.

آغاز یازدهمین روز سفر این چنین است: «مسافر که باشی می‌تونی به خودت تکیه کنی، می‌تونی سختی‌ها رو کنار بزنی و پیش بری، مسافر که باشی فقط یه چیز برات مهمه، اونم مقصدیه که تو رو به سمت خودش می‌کشونه. مقصدتم که معلوم باشه همه چیز برات آسون می‌شه و هیچ چیزی نمی‌تونه مانع حرکتت بشه.»

سفرمان به آئین‌ها و فرهنگ مردم شهرهای کوچک و بزرگ ایران در ماه مبارک رمضان را ادامه می‌دهیم و به شهر اصفهان می‌رسیم.

«حاج یونس» شخصیتی است که آئین‌های مردم اصفهان در ماه مبارک رمضان را به ما معرفی می‌کند.

در قدیم مردم اصفهان در هنگام سحر به در خانه‌ها می‌رفتند و با خواندن شعر مردم را بیدار و آماده سحر می‌کردند که به این رسم «سحرخوانی» می‌گفتند. به گفته حاج یونس در برخی محله‌های قدیمی شهر اصفهان رسم «سحرخوانی» با پخش از بلندگوهای محل، همچنان انجام می‌شود.

یکی از رسوم قدیمی استان اصفهان مراسم «هوم بابایی» است که در شب نیمه ماه مبارک رمضان برگزار می‌شود. تعدادی از کودکان بعد از افطار به در خانه‌ها می‌روند و شعر می‌خوانند. این گروه‌ها هدایایی دریافت و برخی اوقات آن‌ها را بین نیازمندان تقسیم می‌کنند. این مراسم تا اوقات پایانی شب به طول می‌انجامد.

«امشب شب نیمه است که ما مهمانیم، هوم بابا هوم بابا، از ما حرجی نیست که ما طفلانیم، هوم بابا هوم بابا، بشقاب رو پر از کلوچه و حلوا کن، هوم بابا هوم بابا، بردار و بیار به دامن ماها کن، هوم بابا هوم بابا ….» بخشی از اشعاری است که گروه‌های بچه‌ها در مراسم «هوم بابا» می‌خواندند و بعد از دریافت هدایا از صاحبخانه نیز برای او دعا می‌کردند.

به گفته حاج یونس خیلی از مردم اصفهان به غیر از شب‌های قدر، در کنار زاینده‌رود افطار می‌کنند.

حلیم بادمجان، آش شله‌قلمکار، بریونی، حلیم، حلیم عدس، خورشت ماست از غذاهای سر سفره افطار مردم اصفهان است.

کاروان استقبال از ماه مبارک رمضان هم از برنامه‌های جدیدی است که در شهر اصفهان چند باری برگزار شده است.

راوی در روز یازدهم سفر «آئینه اقوام» به کتابی اشاره می‌کند که در آن به رسمی از مردم سیرجان در ماه مبارک رمضان پرداخته شده است. در این رسم مردم سیرجان برای بیدار شدن در هنگام سحر با انگشت به زمین می‌کوبند و خطاب به زمین می‌گویند: «ای زمین ای زمین نازنین، گناه من به گردنت اگه بیدارم نکنی. ای زمین، گناه گمراه‌چی به گردنت، سحر بیدارم کن.»، همچنین بعضی اوقات هم مناجات خوان‌های در پشت‌بام خانه و مناره‌های مسجد بندهایی از مناجات‌نامه خواجه عبدالله انصاری یا بندهای از مناجات طیبات سعدی را می‌خوانند نظیر «یارب بنما رهی سوی نجات / محتاج توأم چه در حیات چه در ممات / از جرم و گناه من سراسر بگذر / شرمنده مکن مرا به روز عرفات».

به گزارش تئاتر آنلاین، «آیینه اقوام» عنوان مجموعه‌ای رادیویی به روایت و کارگردانی زنده‌یاد مهرداد عشقیان است که سفری به دنیای آئین‌های رمضان در ایران زمین است. این مجموعه ۳۰ قسمتی از تولیدات اداره‌کل هنرهای نمایشی رادیو است که به پیشنهاد و همراهی ایوب آقاخانی در تئاتر آنلاین منتشر می‌شود.

ناهید مسلمی، معصومه عزیز محمدی، غلامحسن تسعیری، محمد یگانه، قربان نجفی به عنوان بازیگر این مجموعه حضور دارند و دیگر عوامل مجموعه رادیویی «آئینه اقوام» نیز عبارتند از نویسنده: سهیلا خدادادی، محقق: ناصر ملاییان، افکتور: نرگس موسی‌پور، صدابرداران: علی حاجی‌نوروزی و محسن جوادی، تهیه‌کننده و سردبیر: ناهید گودرزی.

دوازدهمین قسمت «آئینه اقوام» با مدت زمان ۲۵ دقیقه و ۱۹ ثانیه با سفر به شهر کاشان به آئین‌های مردم این شهر در ماه مبارک رمضان می‌پردازد.

دوازدهمین روز سفر «آیینه اقوام» را این‌گونه آغاز می‌کنیم:

«ما آدما وقتی دلمون می‌گیره می‌گیم خدا، وقتی به بن‌بست می‌رسیم می‌گیم خدا، وقتی می‌خوایم کاری رو شروع کنیم می‌گیم خدا، وقتی هم حاجتی داریم می‌گیم خدا، وقتی هم خیلی ناراحتیم بازم می‌گیم خدا. یه وقتایی از خودم می‌پرسم اگه ما خدا رو نداشتیم باید دست به دامن کی می‌شدیم. باید در لحظه‌های دلتنگی و غم و شادی و شروع اسم کی رو به زبون می‌آوردیم. خدا رو شکر که خدایی داریم مهربون و دوست‌داشتنی. خدا رو شکر که خدایی داریم حاضر و ناظر و همیشگی. ماه رمضان فرصتیه برای اینکه بیشتر به خدا نزدیک بشیم و خدا رو بیشتر بشناسیم.»

به کاشان سفر می‌کنیم که لقب «دارالمؤمنین» به آن داده‌اند. در مسجد حضرت رسول (ص) کاشان با پیرمردی آشنا می‌شویم که درباره آیین‌های مردم کاشان در ماه مبارک رمضان برای ما صحبت می‌کند.

به گفته وی در قدیم مردم کاشان آیین‌های بسیاری برای ماه مبارک رمضان داشتند. کاشانی‌ها هم با آب و جارو کردن خانه و خرید به استقبال ماه مبارک رمضان می‌رفتند و در مراسم «کلوخ‌اندازی» شرکت می‌کردند. مردم کاشان قبل از ماه مبارک رمضان بخصوص در روزهای پنجشنبه و جمعه نزدیک ماه به گردش و مسافرت می‌رفتند و تفریح می‌کردند که به آن روزها «کلوخ‌اندازی» می‌گفتند.

در قدیم بزرگترها برای بچه‌ای که برای اولین بار روزه گرفته بودند هدیه می‌خریدند و بچه در هنگام افطار تا زمانی که هدیه خود را دریافت کند افطار نمی‌کرد. بعد از دریافت هدیه هم باید دست و صورت بزرگترها را می‌بوسید و بزرگترها هم برای او دعا می‌کردند. به این رسم «هدیه رمضان» می‌گفتند.

رسم دیگر مردم کاشان در ماه مبارک رمضان «روزه واکنی» بود. در شب دوم ماه خانواده عروس خانواده داماد را برای افطار به خانه‌شان دعوت می‌کردند. بعد در این مهمانی داماد هدیه‌ای به عروس می‌دهد و عروس بعد از دریافت این هدیه افطار می‌کند. سپس خانواده عروس هم هدیه‌ای را به داماد می‌دهد. در بعضی از خانواده‌ها شب نیمه ماه مبارک رمضان داماد برای عروس هدیه می‌برد که به «شب نیمه» معروف است.

یکی از رسوم کاشانی‌ها در ماه مبارک رمضان مراسم «آشتی‌کنان» است یعنی اگر کسی از دیگر کدورتی دارد با وساطت بزرگان و ریش‌سفیدان محل، قبل از شروع ماه مبارک رمضان با هم آشتی می‌کنند و به استقبال ماه می‌روند.

مردم قمصر کاشان برای دیدن هلال ماه مبارک رمضان بالای پشت‌بام خانه خود می‌روند و با خود کلام‌الله مجید، یک آیینه و یک سینی می‌برند که داخل سینی یک ظرف آب و کمی سبزی خوردن هم هست. سپس روی فرش رو به قبله می‌نشینند و آیینه را به سمت آسمان می‌گیرند و آن را آنقدر جابجا می‌کنند تا هلال ماه مبارک رمضان را در آن ببینند. به محض اینکه هلال ماه را دیدند یک نفر با سواد با صدای بلند سوره یاسین را می‌خواند و باقی هم در دل‌شان این سوره را می‌خوانند. بعد هم یک بار سوره حمد و ۳ بار سوره توحید را می‌خوانند و چند بار صلوات می‌فرستند. در آخر کار هم هر کدام یک جرعه آب و مقداری سبزی می‌خورند زیرا کاشانی‌ها معتقدند که خوردن آب و سبزی آن‌ها را قانع بار می‌آورد و همین قناعت در زندگی به آن‌ها کمک می‌کند که بدون ناراحتی در ماه مبارک رمضان روزه بگیرند.

بعد از اینکه اعمال به جا آورده می‌شد یک نفر طبل می‌زد تا اگر کسی هلال ماه را ندیده باشد بداند که هلال ماه مبارک رمضان رؤیت شده است. قمصری‌ها معتقدند بعد از دیدن هلال ماه دیدن صورت سید شگون دارد و به همین خاطر مردم سعی می‌کردند بعد از دیدن هلال ماه به صورت سید نگاه کنند. سادات هم بعد از دیدن هلال ماه مدام صلوات می‌فرستادند.

کاشانی‌ها به دادن نذری در ماه مبارک رمضان خیلی اعتقاد دارند. بیشتر مردم کاشان در شب بیست و یکم ماه مبارک رمضان آش رشته درست می‌کنند و بین مردم پخش می‌کنند. خانم‌ها هم معمولاً پای دیگ نذری زیارت امیرالمؤمنین یا زیارت عاشورا می‌خوانند. خیلی‌ها شب بیست و سوم و شب بیست و هفتم ماه مبارک رمضان حلوای نذری پخت می‌کنند و در هنگام افطار بین مردم پخش می‌کنند.

نان، پنیر، سبزی، خرما، کلوچه سنتی کاشان، شفته نخودچی و شله‌زرد هم غذاهای کاشانی‌ها در سفره افطار است.

رسم «هوم بابایی» هم در بعضی از محله‌های کاشان، آران و بیدگل برگزار می‌شود.

راوی بعد از آشنایی با آیین‌های مردم کاشان در ماه مبارک رمضان، از مراسم «سحرخوانی» صحبت می‌کند. به گفته او در املش استان گیلان مردم قبل از شروع ماه مبارک رمضان یک نفر را به عنوان «سحرخیز» انتخاب می‌کردند که وظیفه‌اش رفتن به در خانه اهل محل و بیدار کردن مردم با آواز در هنگام سحر بود و باید مطمئن می‌شد که همه بیدار شده‌اند. در بافت استان کرمان هم رسم بود که سحرخوانان در کوچه‌ها با هم به راه می‌افتادند و با هم فریاد می‌زدند که «وقت اذانه، وقت قرائت قرآنه» و با این نوا مردم را بیدار می‌کردند. به این افراد «پیشخوان» می‌گفتند.

همچنین راوی به آیین پیشواز مردم لیلاخ قروچای سنندج از ماه مبارک رمضان و همچنین مردم کوچ نهارجان بیرجند در این خصوص اشاره می‌کند.

به گزارش تئاتر آنلاین، «آیینه اقوام» عنوان مجموعه‌ای رادیویی به روایت و کارگردانی زنده‌یاد مهرداد عشقیان است که سفری به دنیای آئین‌های رمضان در ایران زمین است. این مجموعه ۳۰ قسمتی از تولیدات اداره‌کل هنرهای نمایشی رادیو است که به پیشنهاد و همراهی ایوب آقاخانی در تئاتر آنلاین منتشر می‌شود.

ناهید مسلمی، معصومه عزیز محمدی، غلامحسن تسعیری، محمد یگانه، قربان نجفی به عنوان بازیگر این مجموعه حضور دارند و دیگر عوامل مجموعه رادیویی «آئینه اقوام» نیز عبارتند از نویسنده: سهیلا خدادادی، محقق: ناصر ملاییان، افکتور: نرگس موسی‌پور، صدابرداران: پیروز صدرایی و محسن جوادی، تهیه‌کننده و سردبیر: ناهید گودرزی.

قسمت چهارم «آیینه اقوام» با مدت زمان ۲۵ دقیقه و ۱۶ ثانیه اختصاص به معرفی برخی رسوم مردم استان‌های لرستان و فارس در ماه مبارک رمضان دارد.

چهارمین سفر «آیینه اقوام» این چنین آغاز می‌شود:

«یه وقتایی حالت خیلی خوبه، اونقدر خوب که خودت هم نمی‌دونی دلیل این همه خوبی و سرحالی چیه، یه وقتایی شوق پرواز داری، دلت می‌خواد با صدای بلند فریاد بزنی و بگی خدایا شکرت. یه وقتایی حتی اگه همه بخوان حالت رو بگیرن نمی‌تونن چون تو اینقدر حست قشنگ و امیدواره که جز زیبایی و خوبی و پاکی چیزی رو نمی‌بینی. امروز من همون حال رو دارم، همون حال خوبی که خیلی وقتا گمشده زندگی ماشینیمونه. امروز با حس یه مسافر حال خوبی رو تجربه می‌کنم. سفر در آیین‌ها و فرهنگ‌های رمضان حال من رو خوب‌تر هم می‌کنه. از خدا می‌خوام این حال خوب رو به همه هدیه بده.»

استان لرستان یکی از ۲ استانی است که در چهارمین قسمت «آیینه اقوام» به آن سفر می‌کنیم و با رسم «کاسم سا» آشنا می‌شویم. طی این رسم مردم استان لرستان بخشی از غذای افطار و سحر خود را بین همسایه‌های خود پخش می‌کنند. در این بین رهگذران و مسافران نیز از این افطار و سحری بهره‌مند می‌شوند.

در ادامه سفر به استان فارس و شهر شیراز می‌رسیم.

در این شهر با رسم «روز والون» آشنا می‌شویم. «روز والون» رسمی است که طی آن خانواده عروس برای دختر در اولین ماه رمضان بعد از ازدواج‌اش افطاری می‌برند. این افطار شامل آش رشته، نان و پنیر، خرما و در مواردی برنج و خورشت می‌شود.

از دیگر رسومی که بانوان استان فارس برای ماه مبارک رمضان انجام می‌دهند این است که قبل از ماه رمضان ترشی، مربا و عرقیات گیاهی آماده می‌کنند تا در ماه مبارک رمضان مصرف شوند.

رسم دیگری که طی چهارمین سفر «آیینه اقوام» با آن آشنا می‌شویم، رسم «شب چره» است. در استان فارس رسم شب‌نشینی افطار تا سحر و همچنین تنقلاتی نظیر رنگینک و زولبیا و بامیه را که در این شب‌نشنی خورده می‌شوند، «شب چره» می‌نامند.