بلاگ

به گزارش تئاترآنلاین؛  به نقل از مدیررسانه، طرح دوشنبه‌های نیم‌بهای عمارت نمایشی هما به منظور حمایت از تمامی تماشاگران و علاقه‌مندان به هنر نمایش از امروز، دوشنبه ۲۴ آذر اجرایی می‌شود.

براین اساس، عمارت هما در راستای حمایت از تماشاگران و ایجاد فرصت مناسب برای بسیاری از علاقه‌مندان به تماشای آثار نمایشی این عمارت، از این پس دوشنبه‌های هر هفته با ارائه ۵۰ درصد تخفیف ویژه فروش بلیت میزبان مخاطبان خواهد بود.

علاقه‌مندان برای تماشای آثار نمایشی عمارت هما می‌توانند به سایت تیوال و یا گیشه این عمارت مراجعه کنند.

به گزارش تئاترآنلاین؛ در ابتدای این نشست، اطلاعات بخش‌های مختلف هفتمین دوره جشنواره به‌صورت تصویری ارائه شد. سپس امین اشرفی با اشاره به وقفه هشت‌ساله این رویداد گفت: خوشحالم که پس از هشت سال، جشنواره تئاتر شهر بار دیگر برگزار می‌شود و امیدواریم بتواند جایگاه حرفه‌ای خود را در فضای تئاتر کشور بازیابد.

در ادامه محمد خراسانی‌زاده با تأکید بر رویکرد جدید سازمان فرهنگی و هنری شهرداری تهران بیان کرد: مزیت اصلی فعالیت در دوره جدید مدیریت سازمان، توجه ویژه به هنر و بهره‌گیری از ظرفیت‌های آن است. سازمان فرهنگی و هنری امروز در عرصه هنر، در سطوح شهری، ملی و حتی جهانی حرف برای گفتن دارد.

وی با اشاره به پیشینه جشنواره افزود: جشنواره تئاتر «شهر» در دهه ۹۰ به‌سرعت جای خود را در میان هنرمندان حرفه‌ای تئاتر باز کرد. شاید در ابتدا تصور نمی‌شد جشنواره‌ای با محوریت موضوعات شهری با چنین استقبالی مواجه شود، اما هنرمندان با سلایق مختلف، اختلاف‌ها را کنار گذاشتند و برای رشد تئاتر در شهر تهران همراه شدند.

امین اشرفی در بخش دیگری از این نشست با اشاره به بررسی دوساله خانه نمایش سازمان برای احیای جشنواره گفت: تمرکز اصلی ما بر مفهوم هویت فرهنگی شهر تهران بود. در این دوره، هزار و ۲۲۹ اثر به دبیرخانه جشنواره رسید و تلاش کردیم ضمن ارتقای سطح کیفی آثار، جایگاه جشنواره را نیز تقویت کنیم.

دبیر جشنواره تئاتر «شهر» از حضور هنرمندان پیشکسوت به‌عنوان مهمان خبر داد و گفت: از هنرمندانی چون اسماعیل خلج، آرش دادگر و سیروس همتی دعوت کردیم تا در این دوره با اجرای اثر حضور داشته باشند. همچنین بخش کودک و نوجوان را به‌صورت مجزا طراحی کردیم تا توجه ویژه‌ای به گروه سنی نوجوان شود.

وی تأکید کرد: نزدیک به ۲۰۰ اجرا در طول هفته به‌صورت رایگان در معرض دید شهروندان تهرانی قرار می‌گیرد تا تئاتر با کیفیت، جایگاه واقعی خود را در سبد فرهنگی خانواده‌ها پیدا کند.

اشرفی با اشاره به تعامل با سایر نهادها افزود: همکاری خوبی با کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان داریم و در حال رایزنی با وزارت آموزش‌وپرورش هستیم تا اجراهای صبحگاهی در مدارس نیز شکل بگیرد.

دبیر جشنواره درباره بودجه این رویداد گفت: بودجه مدنظر تخصیص داده شده و در حال مدیریت آن هستیم. عدد دقیق بودجه پس از پایان جشنواره اعلام خواهد شد.

مدیر خانه نمایش سازمان همچنین اعلام کرد: دو نمایش برگزیده جشنواره در تماشاخانه ایران‌شهر اجرای عمومی خواهند داشت و در بخش کودک و نوجوان نیز آثاری که پیش از این اجرای عمومی نداشتند، در فضاهای سازمان در سطح شهر تهران روی صحنه می‌روند.

اشرفی از افزوده شدن بخش «تهران، شهر ایستاده» پس از جنگ ۱۲روزه خبر داد و گفت: در این بخش، به آثار برگزیده با موضوع مقاومت در بخش‌های مختلف، جوایزی اهدا می‌شود.

وی با اشاره به حمایت مالی از گروه‌ها بیان کرد: بخشی از کمک‌هزینه گروه‌ها پرداخت شده و بخش باقی‌مانده نیز تا پیش از پایان جشنواره تسویه خواهد شد.

دبیر جشنواره درباره محدود بودن تعداد سالن‌های نمایش در بخش صحنه‌ای توضیح داد: نمایش‌های صحنه‌ای آثاری حرفه‌ای هستند و باید در سالن‌های حرفه‌ای اجرا شوند. ما بلیت رایگان توزیع نمی‌کنیم؛ رایگان شدن بلیت‌ها هدیه شهرداری تهران به مخاطبان تئاتر است.

اشرفی درباره تبلیغات شهری جشنواره گفت: سازمان زیباسازی شهرداری تهران همکاری لازم را دارد و علاوه بر آن، تبلیغات محیطی در سالن‌ها و فضاهای مرتبط با جشنواره انجام می‌شود.

در ادامه خراسانی‌زاده با تأکید بر فلسفه رایگان بودن اجراها گفت: همان‌طور که بازدید رایگان از موزه‌ها به معنای کاهش شأن آن‌ها نیست، در جشنواره نیز هدف ما گسترش دایره مخاطبان و جذب افرادی است که امکان خرید بلیت برای خود و خانواده‌شان را ندارند.

وی درباره بین‌المللی شدن جشنواره تصریح کرد: ترجیح ما حفظ کیفیت جشنواره است. صرف حضور یک یا دو اثر خارجی، جشنواره را بین‌المللی نمی‌کند.

خراسانی‌زاده نیز با اشاره به حمایت بلندمدت از تئاتر شهری یادآور شد: حضور نمایندگان صداوسیما و سازمان زیباسازی در شورای سیاست‌گذاری جشنواره، نشان‌دهنده نگاه جدی به گسترش تئاتر در میان اقشار مختلف جامعه است. ما در حال ریل‌گذاری هستیم و جشنواره تئاتر «شهر» ابزارهای مؤثری برای بسط و توسعه تئاتر در تهران در اختیار دارد.

در پایان این نشست، با توضیحات مهدی دوایی، مدیر هنری جشنواره، از پوستر هفتمین جشنواره تئاتر «شهر» رونمایی شد.

به گزارش تئاترآنلاین؛ به نقل از مشاور رسانه‌ای پروژه، نمایش «در همسایگی تزارها» به نویسندگی محمدرضا کوهستانی، کارگردانی احمد سلیمانی و تهیه‌کنندگی محمد قدس، دی‌ماه ۱۴۰۴ در سالن استاد فرهاد ناظرزاده‌کرمانی تماشاخانه ایرانشهر به صحنه خواهد رفت.

وحید آقاپور، نیما سیاری و امیرحسین آرمان به‌عنوان گروه اول بازیگران این اثر نمایشی معرفی شدند.

در خلاصه داستان نمایش «در همسایگی تزارها» آمده است:

«ماه منیر، زنی قجری که در عمارت پدری خود زندگی می‌کند، طبق سنت خانوادگی به مسافران پناه می‌دهد. خانه او در نزدیکی قبرستان قدیمی شهر قرار گرفته است. روزی سردستهٔ آژان‌های محل خبر می‌آورد که طی یک سال گذشته چند مرد سالخورده ناپدید شده‌اند. این هشدار باعث وقوع اتفاقات پی‌درپی در عمارت می‌شود تا در نهایت پرده از رازی بزرگ‌تر برداشته شود…»

طراح گرافیک و تبلیغات این پروژه با میثم میرزائی است.

اسامی دیگر بازیگران، عوامل و جزئیات کامل زمان اجرا، به‌زودی در خبرهای بعدی اعلام خواهد شد.

به گزارش تئاارآنلاین؛ به نقل از روابط عمومی هفتمین جشنواره تئاتر «شهر»، اسامی آثار پذیرفته‌شده در بخش میهمان این دوره از جشنواره بدون اولویت از سوی دییرخانه‌ی این رویداد به شرح زیر اعلام شد.

۱. «۹۱» به کارگردانی آرش دادگر

۲. «دوستان با محبت» به کارگردانی اسماعیل خلج

۳. «وی‌لا» به کارگردانی سیروس همتی

۴. «مانتیکور» به کارگردانی مهدی موسی‌خانی

۵. «موزیکالیته» به کارگردانی مریم کاظمی

۶. «تیتسوی سبز انگشتی» به کارگردانی محمد الله‌دادی

۷. «تک‌گویی‌های زنانه» به کارگردانی مجید قربانی

۸. «خشم قلمبه» به کارگردانی وحید نفر

۹. «منهای تهران» به کارگردانی بهمن عباسپور

جشنواره تئاتر «شهر» که پس از وقفه‌ای هشت‌ساله دوباره برگزار می‌شود، امسال با شعار «تهران؛ بازخوانی یک هویت اصیل» تمرکز ویژه‌ای بر ابعاد فرهنگی، تاریخی و اجتماعی پایتخت خواهد داشت.

هفتمین دوره این جشنواره به دبیری امین اشرفی در ماه‌های آذر و دی ۱۴۰۴ در تهران برگزار خواهد شد.

به گزارش تئاتر آنلاین، این هنرمند توانا، اکنون به عنوان نخستین بازیگر زن سیاه‌پوست در تاریخ شناخته می‌شود که موفق شده دو بار پیاپی در بخش بهترین بازیگر نقش اصلی یک جایزه معتبر نامزد شود.

این موفقیت قابل توجه، نه تنها شایستگی‌های فردی سینتیا اریوو را به نمایش می‌گذارد، بلکه بر اهمیت روزافزون تنوع و نمایندگی در جوایز بزرگ سینمایی نیز تأکید دارد.

اثر «ویکد»، که یک #تئاتر_موزیکال پرطرفدار برادوی است و اکنون به پرده سینما آمده، بستر مناسبی را برای نمایش عمق استعداد و قدرت #بازیگری اریوو فراهم کرده است.

نامزدی متوالی برای چنین جایزه بزرگی، گواهی بر تطبیق‌پذیری و توانایی او در انتقال قدرت عاطفی و پیچیدگی‌های شخصیت از صحنه به مدیوم سینماست.

در کنار او، آریانا گرانده نیز برای همین اثر نامزد شده است، که این امر به مجموعه‌ای از استعدادهای درخشان در این پروژه سینمایی اشاره دارد.

این رویداد، فراتر از یک تقدیر فردی، می‌تواند الهام‌بخش نسل‌های جدیدی از هنرمندان با پیشینه‌های متنوع باشد تا در مسیر رسیدن به اوج حرفه‌ای خود ثابت‌قدم بمانند.

در نتیجه، نامزدی‌های «ویکد» برای #گلدن_گلوب، توجهات را به سمت این اقتباس سینمایی و توانایی‌های استثنایی بازیگران آن جلب می‌کند.

این دستاورد اریوو، معیاری جدید برای حضور و درخشش بازیگران زن سیاه‌پوست در رقابت‌های جهانی تعریف کرده و مسیری روشن‌تر برای آینده‌ای فراگیرتر در صنعت سرگرمی ترسیم می‌کند.

به گزارش تئاتر آنلاین، هم‌زمان با رونمایی این اثر، گروه اجرایی این نمایش، جزئیات برنامه اجراهای عمومی را اعلام کرد.

“عمارت چخوف” به نویسندگی احسان بدخشان از اول دی‌ماه ۱۴۰۴ ساعت ۱۹ به روی صحنه سالن هما خواهد رفت.

طبق اعلام اعضا، بلیت‌فروشی این نمایش از طریق سایت تیوال و از روز سه‌شنبه ۲۵ آذرماه آغاز خواهد شد.

نمایش «عمارت چخوف» با نگاهی معاصر به جهان و شخصیت‌های ادبیات چخوف، به صورت فانتزی تولید شده و عوامل اجرایی به‌زودی اسامی کامل بازیگران و دیگر اعضای گروه را نیز منتشر خواهند کرد.

به گزارش تئاتر آنلاین، احمد سلیمانی پس از گذشت ۶ سال از اجرای آخرین نمایشش «مری پاپینز» در تالار وحدت، اکنون با نمایش «در همسایگی تزارها» به نویسندگی محمدرضا کوهستانی در دی‌‌ماه ۱۴۰۴ به صحنه باز خواهد گشت.

تهیه‌کنندگی این اثر نمایشی بر عهده محمد قدس است.

محمدرضا کوهستانی و احمد سلیمانی تاکنون نمایش‌های زیادی را روی صحنه برده‌اند که می‌توان به «مری پاپینز»، «راهبان معبد وانگ»، «شام آخر»، «یه کلیک کوچولو» و… اشاره کرد. این اثر به‌‌عنوان جدیدترین نمایش این کارگردان و نویسنده شناخته می‌شود.

در خلاصه داستان نمایش «در همسایگی تزارها» آمده است:
«ماه منیر، زنی قجری‌ که در عمارت پدری خود زندگی می‌کند، طبق سنت خانوادگی به مسافران پناه می‌دهد. خانه وی در نزدیکی قبرستان قدیمی شهر قرار گرفته است. روزی سردستهٔ آژان‌های محل خبر می‌آورد که طی یک سال گذشته چند مرد سالخورده ناپدید شده‌اند. این هشدار باعث وقوع اتفاقات پی ‌در پی در عمارت می‌شود تا در نهایت پرده از رازی بزرگ‌تر برداشته شود…»

بازیگران، عوامل، محل و زمان اجرای نمایش به‌زودی و در خبرهای بعدی اعلام خواهد شد.

به گزارش تئاتر آنلاین، «ماهی بلژیکی» تازه‌ترین نمایش آروند دشت‌آرای است که از ۲۳ آذر ماه اجرای خود را در سالن کُر باکس پردیس تئاتر و موسیقی دکُر (باغ کتاب) آغاز می‌کند.

این نمایش با بازی کاظم سیاحی و طاهره هزاوه روی صحنه می‌رود و پیش‌فروش بلیت سه اجرای نخست آن (شامل روزهای یکشنبه ۲۳ و دوشنبه ۲۴ و سه‌شنبه ۲۵ آذر ماه) از ساعت ۱۴ امروز، یکشنبه، ١۶ آذر ماه در سایت فیدیبو آغاز می‌شود.

«ماهی بلژیکی» نوشته لئونور کُنفینو است که با برگردان حمیدرضا امانپور قرایی و کارگردانی آروند دشت‌آرای اجرا می‌شود و در خلاصه داستان آن آمده: «روایتی نامعمول از یک دیدار غافلگیرکننده.»

گروه اجرایی این نمایش به شرح زیر هستند:

نویسنده: لِئونُر کُنفینو، مترجم: حمیدرضا امان‌پور قرایی، طراح صحنه و کارگردان: آروند دشت‌آرای، دراماتورژ: مارین ‌ون ‌هولک، تهیه‌کننده: سید محمدتقی زاهدی، بازیگران: کاظم سیاحی، طاهره هزاوه، مدیر پروژه: مهتا کریمی، مدیر تولید: امین یزدانی‌نژاد، دستیار کارگردان و برنامه‌ریز: پریسا گودرزی، جانشین تهیه کننده: ایلیا شمس، آهنگساز و طراح صدا: ستاره نفیسی، طراح لباس: شایلان عشایری، طراحان نور: نیلوفر نقیب‌ساداتی، محمدرضا رحمتی، طراحان گرافیک: مهسا قلی‌نژاد، امید نعم‌الحبیب، ویدئو آرتیست و ساخت تیزر: مسعود علیمحمدی، میکس و مستر نهایی و تکنسین صدا: کاوه عابدین، عکاس و ادمین وب سایت: کیارش مسیبی، اجرای ویدئومپینگ و تجهیزات: خشایار نشوی، مدیرفیلمبرداری تیزر: مهرداد حمیدیان، مدیر صحنه: ابوذر کریمی، دستیاران طراح صحنه: پریسا مرادی، علی پویا قاسمی، دستیار طراح لباس: شیرین طیبی، گروه نور: آندیا اسلامی، یگانه نورائی، حجت حاج عبداللهی، عماد ابراهیمی، دستیاران ویدئومپینگ: ابوذر کاشفی، علیرضا کاشفی، شایان دبوری، محمد مهدی قشم‌پور، اجرای دکور: گروه اجرایی هفتاد،مدیر بازاریابی و تبلیغات/ کپی رایتر: رضا سعیدی، روابط عمومی: سارا حدادی، مشاور تبلیغات: صدف رضاپور، امور مالی: نسرین درفشی، امور حقوقی: نازنین ورزی.

این اثر نمایشی که تازه‌ترین کار کمپانی فیلم و هنرهای اجرایی ویرگول است، از ۲۳ آذر ماه هر شب ساعت ۱۹ در سالن کُر باکس پردیس تئاتر و موسیقی دکُر (باغ کتاب) روی صحنه می‌رود.

تئاتر آنلاین – سیدحسین رسولی: نمایش «شکستن امواج» به کارگردانی مجتبی جدی، اقتباسی از متن «قبیله‌ها» اثر نینا رِین است که در «تئاتر لبخند» به اجرا درآمده است. نمایش از لحظه‌ای آغاز می‌شود که شخصیت‌ها در حال گفتگو هستند، اما یکی از آن‌ها به علت ناشنوایی نمی‌تواند حرف بزند که نشان‌دهنده‌ی جایگاه حاشیه‌ای او در «نظم نمادین» است.

متن ارژنگ ‌طالبی‌نژاد با تغییر بستر رویدادها ـ به ویژه تغییر شخصیت اصلی نینا رِین از «بیلی، پسر ناشنوا» به «نیلی، دختر ناشنوا» ـ موضوعات خانواده، زبان و هویت را به بستر فرهنگی و اجتماعی ایران منتقل کرده است. این تغییر، بیش از جابه‌جایی جنسیتی، بازتعریفی از مفهوم «سوژه‌ی سخنگو» محسوب می‌شود.

در این اجرا، پرسش‌هایی درباره‌ی زبان، قدرت و جایگاه افرادی که به حاشیه رانده شده‌اند مطرح می‌شود که مخاطب را به تفکر درباره‌ی روابط خانوادگی و اجتماعی دعوت می‌کند. اما یک پرسش کلیدی در مورد دراماتورژی این است که آیا بر اساس پارادایم‌های جدید اجرایی، تغییراتی معاصر در این اجرا رخ داده است یا نه؟

میز شام؛ میدان نبرد

در نخستین صحنه‌ی «شکستن امواج»، میز شام خانه‌ای از طبقه‌ی متوسط آرام‌آرام چیده می‌شود. قرار است خانواده‌ای پرادعا، پرحرف و پرخاشگر دور آن جمع شوند، اما به‌جای یک دورهمی صمیمی، فضایی متشنج شکل می‌گیرد. پدر خانواده ـ با بازی پرقدرت عباس جمالی ـ محور اصلی تنش‌های این خانواده‌ی روشنفکر است. خنده‌های عصبی و بی‌موقع، حملات کلامی و حضور نیلی (دختر ناشنوا) با بازی قابل‌توجه شیدا خلیق، فضای صحنه را شکل می‌دهند. نیلی با تلاش برای لب‌خوانی می‌کوشد در میان هیاهوی خانوادگی دیده شود، اما تماشاگر درمی‌یابد مسئله فراتر از این ارتباط‌ناپذیری است.

نمایش‌نامه بر این پرسش اساسی تأکید می‌کند: آیا ما حاضر به یادگیری زبان اشاره برای ارتباط با فردی ناشنوا هستیم یا ترجیح می‌دهیم همچنان در چرخه‌ی زبان شنیداری و تکراری خود گرفتار بمانیم؟ گفت‌وگوی کنایه‌آمیز خانواده درباره‌ی رابطه‌ی رزا، دختر دیگر خانواده، با پیرمردی شصت‌ساله ـ که دانا، پسر خانواده، او را «شوگرددی» می‌نامد ـ نمونه‌ای از این فضای پرتنش است. در ادامه آشکار می‌شود دانا ـ که معتاد و دانشجو است ـ توان زندگی مستقل ندارد و برخلاف میل پدر دوباره به خانه بازگشته است. «رزا» نیز در موقعیتی مشابه قرار دارد و پدر بارها به هر دو می‌گوید خانه را ترک کنند.

خانواده، اقتدار و بحران ارتباط

خانواده‌ی مورد بحث در ظاهر واجد سیمای روشنفکری است: پدر و مادر هر دو استاد دانشگاه‌اند و خود را چهره‌های فرهنگیِ معتبر می‌پندارند. بااین‌حال، تناقض بنیادی در همین نقطه رخ می‌دهد؛ پدر با وسواس و اشتیاقی چشمگیر زبان چینی را می‌آموزد، اما در برابر یادگیری زبان اشاره ـ تنها امکان واقعی برای ارتباط با دختر ناشنوایش ـ مقاومت می‌کند.

میز شام، یک نشانه‌ی کلیدی و مرکز اصلی فروپاشی این خانواده است که یادآور سنت «نمایش‌های آشپزخانه‌ای» در انگلستان دهه‌ی پنجاه و شصت است؛ آثاری که با تمرکز بر فضای بسته‌ی خانه و مناسک روزمره، فروپاشی روابط خانوادگی و عصبیت نسل جدید را به نمایش می‌گذاشتند.

نمونه‌های شاخص این سنت، همچون «با خشم به گذشته بنگر» اثر جان آزبورن و «جشن تولد» از هارولد پینتر، خانواده یا جمع کوچک را به میدان تنش‌های اجتماعی و سیاسی بدل می‌کنند. در این آثار، خانه دیگر مکان آرامش نیست، بلکه عرصه‌ای است که تضادهای طبقاتی، نسلی و ایدئولوژیک در آن متراکم می‌شوند. همین الگو در نمایش «شکستن امواج» نیز تکرار می‌شود: میز شام، صرفاً یک موقعیت روزمره نیست، بلکه صحنه‌ای است که در آن بحران‌های عمیق‌تر اجتماعی و فرهنگی بازنمایی می‌گردند.

افزون بر این، خانواده دیگر صرفاً یک واحد خصوصی نیست؛ بلکه استعاره‌ای از «قبیله» است که نینا رِین در متن اصلی طرح کرده بود. این قبیله در نسخه‌ی ایرانی، به‌وضوح در حال فروپاشی است: پدر و مادر روشنفکر، فرزندان سرکش و دختر ناشنوا، همگی نشان می‌دهند که زبان مشترک از دست رفته و هیچ توافقی بر سر حقیقت وجود ندارد. فروپاشی خانواده، در واقع فروپاشی قبیله‌ای است که قرار بود هویت ببخشد.

مواجهه با زبان بحرانی

نمایش «قبیله‌ها» تضاد بنیادین میان زبان گفتاری و زبان اشاره را به میدان اصلی کشمکش بدل می‌کند؛ جایی که بیلی ناگزیر است وفاداری خود را میان دو قبیله‌ی استعاری جابه‌جا کند. همین الگو در «شکستن امواج» نیز تکرار می‌شود، با این تفاوت که روابط میان شخصیت‌ها به سوی نوعی ملودرام خانوادگی حرکت می‌کند.

در بخش نخست روایت، همه‌چیز به نبرد میان اعضای خانواده و پدر سلطه‌گر و خودشیفته تبدیل می‌شود. روشنفکری پدر، به‌مثابه سرمایه‌ی مشروع فرهنگی، ابزار طرد و تحقیر دیگران است؛ او خود را استاد ممتاز بهترین دانشگاه ایران و صاحب حقیقت می‌داند و از همین جایگاه، دیگران را به حاشیه می‌راند.

در بخش دوم، روابط عاطفی روشن‌تر می‌شوند. نیلی از آشنایی با دختری کم‌شنوا به نام سیما سخن می‌گوید و تصمیم خود برای ترک خانه را اعلام می‌کند. جمله‌ی او به دانا، یکی از مضمون‌های اساسی است: «خانواده‌ها خوبن… ولی تا یه سنی. از یه‌جایی به بعد برای همه بهتره که جدا زندگی کنن».

این موقعیت یک نقطه‌ی عطف است: لحظه‌ای که سوژه میان دو قبیله‌ی قدیم و جدید قرار می‌گیرد. این انتخاب صرفاً عاطفی نیست؛ بلکه از منظر ژیژکی، انتخاب میان دو نظم نمادین است. نظم نمادین قدیم همان خانواده‌ی پرحرف است که ناشنوایی نیلی را سال‌ها «نامرئی» کرده است.

خانواده با کنترل زبان و ممنوعیت‌نامه‌ی زبان اشاره، بدن و هویت نیلی را «نرمال‌سازی» می‌کند. او در این نظم قدیمی، از حق داشتن زبان خود محروم است و در عین حال تحت حمایت پدر و مادر قرار دارد؛ حمایتی که هم‌زمان ابزار سلطه است. از منظر فوکویی، انتخاب نیلی میان دو قبیله، انتخاب میان دو رژیم حقیقت است: یکی که او را «مشکل‌دار اما قابل اصلاح» تعریف می‌کند و دیگری که او را «فردی عادی» می‌بیند. هر دو رژیم، شبکه‌ای از قدرت و نهادهای انضباطی را پشت خود دارند.

میدان برخورد نظام‌های دلالتی

نمایش «شکستن امواج» را می‌توان از منظر نشانه‌شناسی فرهنگی به‌مثابه میدان برخورد نظام‌های دلالتی متکثر تحلیل کرد؛ جایی که سه نظام ارتباطی ـ زبان گفتاری، زبان اشاره و زبان نوشتاری (زیرنویس و پروژکشن) ـ در کنار هم قرار می‌گیرند و سه سطح متفاوت از تولید معنا را شکل می‌دهند. حتی عنوان «شکستن امواج» خود یک نشانه‌ی چندلایه است. امواج در اینجا استعاره‌ای از فشارهای اجتماعی و زبانی‌اند که مدام بر ساحل زندگی نیلی فرود می‌آیند.

علاوه‌براین، اگر از منظر دریدایی به «شکستن امواج» نگاه کنیم، با جابه‌جایی و واژگونی دوگانه‌های تثبیت‌شده مواجه می‌شویم. این نمایش، روابط متضاد را به سطح می‌آورد و نشان می‌دهد که هیچ دوگانه‌ای پایدار نیست:

۱. مرکز/حاشیه: خانواده‌ای که با زبان گفتاری ارتباط برقرار می‌کند در مرکز قرار دارد، درحالی‌که نیلی (دختر ناشنوا) به حاشیه رانده می‌شود. این وضعیت به دوگانه‌ی مشروعیت گفتار/نامشروعیت اشاره نیز گره خورده است.

۲. مشروعیت روشنفکری/نامشروعیت مردم عادی: پدر و مادر استاد دانشگاه‌اند و خود را حامل حقیقت می‌دانند، اما نظر دیگران را حذف می‌کنند. در اینجا روشنفکری به‌عنوان زبان قدرت عمل می‌کند.

۳. مشروعیت لذت‌گرایی مردانه/نامشروعیت لذت‌گرایی زنانه: رابطه‌ی رزا با پیرمردی شصت‌ساله «نامشروع» معرفی می‌شود، درحالی‌که همین نوع رابطه پیش‌تر برای پدر و مادر او رخ داده است؛ مادر خانواده، دانشجوی پدر بوده و فاصله‌ی سنی آن‌ها بسیار زیاد است. این تناقض، نشان‌دهنده‌ی بازتولید تبعیض جنسیتی در قالب مشروعیت‌های فرهنگی است.

نتیجه‌گیری: فروپاشی قبیله

«شکستن امواج» را می‌توان بازآفرینی‌ای دانست که بحران تعصب اجتماعی، خودشیفتگی زبانی و فروپاشی خانوادگی را در بستر ایرانی بازتاب می‌دهد و نشان می‌دهد چگونه حاشیه می‌تواند مرکز را به چالش بکشد. این اثر، با جابه‌جایی شخصیت‌ها و بازتعریف موقعیت‌ها، پرسش‌های بنیادین «نینا رِین» درباره‌ی زبان و هویت را به زمینه‌ای بومی منتقل کرده و از خلال آن، سازوکارهای قدرت و طرد را آشکار ساخته است.

خانواده دیگر یک واحد خصوصی و بسته نیست؛ بلکه استعاره‌ای از «قبیله» است، همان مفهومی که رِین در متن اصلی طرح کرده بود. پدر و مادر روشنفکر، فرزندان سرکش و به‌ویژه دختر ناشنوا، همگی نشان می‌دهند که زبان مشترک از دست رفته و هیچ توافقی بر سر حقیقت وجود ندارد.

البته باید اذعان کرد که برخی بازی‌ها و به‌ویژه کارگردانی، از متن جلوتر حرکت می‌کنند. متن اقتباسی در مواردی نمی‌تواند انتقاداتی را که مطرح می‌کند به‌طور دراماتیک بپروراند و گاه با رویکردی سطحی از آن‌ها عبور می‌کند؛ نمونه‌ی بارز آن، اشاره‌ی کوتاه و کم‌عمق به شغل «بلاگری» رزا است. بااین‌حال، اجرا توانسته لحظه‌ای را به تصویر بکشد که زبان به میدان اصلی قدرت و مقاومت بدل می‌شود.

از سوی دیگر، اریکا فیشر-لیشته اعتقاد دارد که در دراماتورژی معاصر، دو پارادایم جدید شکل گرفته که در یکی متن قربانی می‌شود و در دیگری متن تبدیل به یک کار جمعی بازی‌محور می‌شود؛ اما هیچ‌کدام از این پارادایم‌های جدید دراماتورژی در متن ارژنگ ‌طالبی‌نژاد دیده نمی‌شود.

در نهایت، «شکستن امواج» نه تنها بازنمایی بحران زبان و قدرت در خانواده، بلکه نمونه‌ای قابل‌توجه از کارگردانی است که توانسته متن را به اجرا بدل کند و اجرا را به نقدی فرهنگی ارتقا دهد.

منبع: ایران تئاتر