برچسب: نمایش درمانی

به گزارش تئاتر آنلاین، مجید امرایی استاد دانشگاه، پژوهشگر هنر و درمان، دراماتراپیست و عضو موسس اتحادیه جهانی دراماتراپی WADTh طی یادداشتی که در اختیار تئاتر آنلاین قرار داد به بررسی تأثیر دراماتراپی در ارتقای «سطح رفتار سازمانی» و حل معضلات و بهبود شرایط درون سازمانی پرداخت.

آیا تا کنون از خود پرسیده‌اید که رفتار سازمان چیست؟ ارتباط آن با دراماتراپی کجاست؟ و این ۲ آیا پیوندهایی با هم دارند؟ برای پاسخ به این پرسش‌ها و پرسش‌هایی از این دست با این یادداشت همراه شوید:

«از جمله ظرفیت‌های اجتماعی «دراماتراپی» ارتقای سطح رفتار سازمانی است که متاسفانه تاکنون از آن غافل بوده‌ایم و به درستی به آن نپرداخته‌ایم.

«رفتار سازمانی مواجهه با اتفاقاتی است که شغلمان را برای‌مان مطلوب می‌کنند»، با این تعبیر از منظر روانی نگاه به اتفاقات پیرامون در تعیین رضایتمندی بسیار مهم است، کما اینکه اگر با دید بدبینانه به رویدادهای پیرامون‌مان نگاه کنیم عرصه را بر خود و دیگران تنگ می‌کنیم و اگر با دید مثبت به اتفاقات بنگریم رضایتمندی بیشتری حاصل می‌شود.

با این توصیف رفتار سازمانی در تحلیل دراماتراپی ۲ ساحت روانشناسانه به خود می‌گیرد، «مثبت انگاری» و «منفی انگاری».

منفی گرایی که تکلیفش روشن است جز تیرگی چیزی به ارمغان نمی‌آورد، اما مثبت گرایی پویایی و تحول و رشد را در پی خواهد داشت.

اما سوال مهم اینجاست که رفتار سازمانی مثبت گرا چه رابطه‌ای با دراماتراپی دارد؟ در پاسخ به این پرسش باید گفت، رفتار سازمانی مثبت گرا به مدد دراماتراپی، به مطالعه و کاربرد توانمندی‌های مثبت روان شناختی فردی، در مجامع، سازمان‌ها و ادارات می‌پردازد، تا به مدد «بازی نقش‌ها» نقاط قوت منابع انسانی که قابل توسعه و اندازه‌گیری هستند گسترش یابند.

این طرز تلقی از دراماتراپی به ما کمک می‌کند تا بتوانیم برای بهبود عملکرد کارکنانمان، آنها را به صورت اثربخش در سازمان به کار بگیریم و در ادامه نیز در سازمان پویا نگهداریم.

دراماتراپی یا به تعبیری نمایش درمانی، بهره‌گیری از زبان بدن، بیان و احساس برای تاثیر و تاثر و ارتباط با «خود»، «دیگران» و با «محیط» است که البته با هدف کاهش رنج‌های معنوی لازم است «ارتباط با خالق» و معبود را هم حفظ کرد.

پیش از پرداختن به رابطه دراماتراپی و رفتار سازمانی نیاز است که بدانیم هدف رفتار سازمانی چیست؟ به باور من هدف اصلی «رفتار سازمانی» توضیح و پیش بینی رفتارها در داخل یک سازمان است که از ملزومات تعاملی بین این دو رشته‌ی علمی نیز هست.

سازمان‌ها به مدد دراماتراپی قادرند به بررسی رفتار کارکنان خود در سه سطح (فردی، گروهی و سازمانی) بپردازند این روش راهکار موثری است که به مدد آن قادریم هدف و عملکرد افراد در محیط کار را بهتر درک کنیم و تعاملات بین کارمندان و سازمان را بهبود بخشیم.

دراماتراپی در رفتار سازمانی به بهبود انگیزش، رهبری، ارتباط و فرهنگ سازمانی می‌پردازد تا جایی که مزیتی رقابتی برای سازمان ایجاد می‌کند و در نهایت تاثیر قابل توجهی بر درآمد و کسب و کار سازمان‌ها، بنگاه‌ها و شرکت‌ها دارد.

دراماتراپی شناخت خود است، توجه به حضور موثر است، خود را بازی کردن است، خود آگاهی است، ارزیابی ظرفیت‌های مثبت و منفی وجودی انسان است، نگاه به آن چیزهایی است که می‌توان داشت و آگاهی از آن چیزهایی است که نداریم، دراماتراپی طی طریق «ناخودآگاهی به خودآگاهی» است، درمانی که با «تشخیص» آغاز با «رفع مسأله» استمرار و با «مراقبت» به سرانجام می‌رسد.

تئاتر در نوشتار یک گونه ادبی است نمایشنامه دارد، بازی نقش‌های مکتوب و نوشته شده است، داستان‌پرداز است، متفکر و اندیشه‌ورز است، با «توهم داستانی» و بهره‌گیری از وهم و خیال به ما می‌آموزد و راه درست زندگی را نشان می‌دهد و تفاوت آن یا دراماتراپی بسیاری چیزهای دیگر نیز هست که اگر به آن بپردازیم سخن به درازا می‌کشد.

دراماتراپی در هدف گذاری با تئاتر رسمی تفاوت‌های عمده‌ای دارد، هدف تئاتر تولید هنری با بهره‌گیری از ابعاد زیبایی شناسانه است این در حالی است که هدف دراماتراپی «رفع مسأله» یا «بیماری» و آرامش روانی و «کاهش رنج‌های انسانی» است، (دراماتراپی یک فرایند درمانی «تشخیص» محور است).

در دراماتراپی ابعاد زیبایی شناسانه اولویت نخست نیست، بلکه تخلیه هیجانی و آرامش روحی و روانی مهمترین نقطه آرمانی است، دراماتراپی در اغلب مواقع برای تماشا شدن برگزار نمی‌شود این درحالی است که تئاتر صرفاً برای تماشا شدن تولید می‌شود و بدون تماشاگر معنایی ندارد.

به باور من رابطه دراماتراپی با رفتار سازمانی، رابطه دال و مدلول است، همان گونه که سوسور زبان‌شناس و نشانه شناس سوئیسی می‌گوید «اکسیژن و هیدروژن باهم ترکیب می‌شوند تا آب بسازند» دراماتراپی نیز به عنوان دال و رفتار سازمانی به عنوان مدلول با هم پیوند می‌خورند تا «نشانه» های ارتباطی موثر و انسانی در قالب «روابط اجتماعی مناسب» خلق شود.

رابطه بین این دال و مدلول قراردادی است و همانطور که گفته شد، هدف دراماتراپی کاهش رنج‌های انسانی و تاثیر بر شخصیت افراد است که گاه مسائل گروهی را مد نظر دارد (روش سوسیو درام) و گاه مسائل شخص محور را مورد توجه قرار می‌دهد روش سایکو درام یا پسیکودرام است.

بر این مبنی دراماتراپی می‌تواند هم یک فرایند فردی باشد خصوصاً زمانی که فرد با روش‌ها، تکنیک‌ها و تئوری‌های مواجهه با خود و دیگران آشنا می‌شود و هم زمانی که درمانجو و درمانگر با خودآگاهی هر ۲ یکی می‌شوند و این «خود درمانی» همان چیزی است که در رفتار سازمانی نیز مورد توجه قرار می‌گیرد (فرد خود را برای سازمان و سازمان را برای خود می‌داند).

در دراماتراپی با هدف گسترش رفتار سازمانی بهره وری زمانی به دست می‌آید که فرد آگاه به ظرفیت‌های خود و سازمان باشد و سازمان هم بنا بر ظرفیت‌های «فرد مستخدم» از او کار بخواهد.

در دراماتراپی «رفتار سازمانی» در حیطه «نقش فردی»، «نقش گروهی» و «نقش سازمانی» تعریف می‌شود و رضایتمندی زمانی به دست می‌آید که فرد به خوبی بتواند (اول) در جای خود قرار گیرد، (دوم) ابراز وجود کند و (سوم) خود شکوفا شود.

نقش فردی و گروهی را می‌توان از طریق دراماتراپی بسامان کرد اما «نقش سازمانی» که حلقه گم شده سازمان‌های کم بهره است تلاش مضاعفی می‌خواهد که وحدت همه پیکره سازمان را طلب می‌کند و به نوعی تغییر نگاه دولت‌ها را می‌خواهد.

متاسفانه با عدم توجه به نقش موثر افراد آنها را در نقش‌هایی می گماریم که نه تنها موثر نیستند بلکه موجب صدمه به نقش فردی خود و به تبع آن نقش گروهی و در نهایت نقش سازمانی می‌شوند و ثمره آن کاهش بهره وری و عدم رضایتمندی در سازمان‌ها و در نهایت فساد اداری و آن چیزی می‌شود که تاکنون در بسیاری از سازمان‌ها اتفاق افتاده است.

«هدف غایی دراماتراپی» حضور موثر فرد در جمع است و از این منظر با «هدف آرمانی رفتار سازمانی» که حضور موثر فرد در سازمان است همخوانی و همپوشانی دارد.

حضور موثر به دست نمی‌آید مگر فرد از «نقش فردی» و «نقش اجتماعی» و «نقش محیطی» خود آگاه باشد و این همان چیزی است که در «تئوری نقش‌های دراماتراپی» خود را بازنمایی می‌کند به این معنی که «رضایتمندی ارائه نقش موثر و مطلوب در جمع» است.

رضایتمندی و کسب آرامش نکته مهمی است که پیش از حضور در جمع باید با خود آگاهی به دست بیاید و این خودآگاهی را دراماتراپی با» ارتقای سطح شناختی فرد» نسبت به ظرفیت‌های وجودیش از طریق روش‌ها و «تکنیک های اجرایی نقش» به دست می‌دهد.

اما خود آگاهی در رفتار سازمانی قدم مهمی است که با بهره‌گیری از ظرفیت‌های دراماتراپی می‌توان آن را کسب کرد، شاید بتوان نخستین نشانه‌های نمایش درمانی را در شناخت فرد از رفتارهای رازآلود اش در دوران کودکی دانست که به شکلی بیانگر تأثیر فعالیت‌های نمایشی بر روان و حتی جسم آدمیان در زیست جمعی شان است که با کشف «طرحواره ها» به دست می‌آید.

در دراماتراپی به رفتار سازمانی اینکه فرد «درون گرا» است یا «برون گرا»، «عزلت گزین» است یا «جمع گرا»، «برتری طلب» است یا «تعاملی» به سادگی بخشی از رفتارها و نوع تعاملات فردی او را در سازمان توجیه می‌کنیم اما این همه ی ماجرا نیست.

مستخدمین و مدیران یک مجموعه باید بتوانند به خوبی محیطی برای تعامل سازندهٔ افراد با شخصیت‌های مختلف ایجاد کنند، تا بتوانند محیطی پویاتر و امید بخش تربرای فرد بسازند، تا افراد با اخلاق و رفتارهای متفاوت بتوانند در آن محیط به حداکثر کارایی دست یابند.

دراماتراپی قادر است ابعاد شخصیتی افراد را واکاوی کند و پا را از «روانشناسی شخصیت» فراتر نهد و به سطح «فردیات» راه یابد تا با بهره‌گیری از تکنیک‌های خود با هدف شناخت و ارزیابی رفتارها، احساس‌ها و ادراک‌ها راه درست روابط اجتماعی را متناسب با فردیات مان ترسیم کند.

از جمله «تکنیک تک گویی نمایشی»، «بازی های کلامی»، «بازی هندسی»، «بازی خیال»، «صندلی خالی»، «صندلی داغ»، «روایتگری نمایشی» و «تکنیک بازی رویا» فرد را به شناخت مناسب از خود و اجتماع هدایت می‌کند.

همچنین در بعد گروهی دراماتراپی در رفتار سازمانی به «مطالعه موقعیت گروهی»، «مشاجره درون گروهی و بین گروهی» و «دلبستگی ها» می‌پردازد بعدی که بیشتر به مطالعه رهبری، قدرت، هنجارها، ارتباطات بین فردی، شبکه‌ها و نقش‌های مرتبط می‌پردازد.

بعد گروهی دراماتراپی قادر است ابعاد جمعی فعالیت‌های سازمانی را واکاوی نماید بهره‌گیری از تکنیک‌های دراماتراپی با هدف شناخت و ارزیابی ویژگی‌های جمعی افراد از جمله «تکنیک نقش چند پاره»، «بازی موقعیتی»، «نقش وارونه» و «جابجایی نقش ها» … مورد استفاده قرار می‌دهند که حتی در آگاهی بخشی به مدیران برای بهره‌گیری درست از نظام تنبه و پاداشت نکته مهم دیگری است که در بعد گروهی دراماتراپی مورد توجه قرار می‌گیرد.

همچنین در بعد سازمانی تجزیه و تحلیل، رفتار سازمانی شامل «مطالعه مباحثی مانند فرهنگ سازمانی»، «ساختار سازمانی»، «تنوع فرهنگی»، «همکاری و هماهنگی بین سازمانی» و «تعارض ها، تغییرها»، «فناوری و نیروهای محیطی خارجی» مد نظراست که در این بعد از تحلیل، رفتارسازمانی بر انسان شناسی، جامعه شناسی و علوم سیاسی نیز تاکید دارد.

تحقیقات بسیاری نشان داده‌اند که ارتقای در «بعد سازمانی» ۲ پیش نیاز دارد (بعد فردی و بعد گروهی) که به تحلیل ویژگی‌های شخصیتی و رفتارهای مشارکتی از سطح فردی به سطح گروهی و سپس سطح سازمانی کشیده می‌شود.

در دراماتراپی با چشم‌انداز ارتقای رفتار سازمانی از تکنیک‌هایی چون «بازی های شغلی»، «بازی های رفتاری»، «بازی با اصوات»، «بازی های مشارکتی»، «بازی های بدنی»، «روایتگری نمایشی» و … استفاده می‌شود که عموماً ارتباط نزدیکی با پیشه‌ها و مشاغل کاری و سازمانی افراد دارد.

با این توصیفات امیدوارم مدیران و برنامه ریزان به تاثیر مثبت «دراماتراپی در ارتقای سطح رفتار سازمانی» مستخدمان آگاهی یابند و آن را در سطح کلان به کار گیرند.

هرگز فراموش نکنیم که فساد اداری و مفاسد سازمان یافته در دل ادارات یک شبه اتفاق نمی‌افتد «بیماری اختلاس» و «فساد سازمان یافته» ثمره سال‌ها نابسامانی در رده‌های مختلف اداری است که یک شبه هم برچیده نخواهد شد.»

مجید امرایی دبیرکل انجمن دراماتراپی ایران درباره راه‌اندازی کلینیک سیار هنردرمانی به تئاتر آنلاین گفت: با همکاری موسسه صلح آفرینان و مرکز دراماتراپی ایران اولین کلینیک هنر درمانی را ایجاد کرده و با بهره‌گیری از ظرفیت ماشینی «تئاترول» (نخستین سالن سیار مستقل تئاتر) و با استفاده از ظرفیت‌های علمی ۲۰ تن از متخصصان مقطع دکترا و کارشناسی ارشد روانشناسی و تئاتر که مهارت دراماتراپی را آموخته‌اند (دراماتراپیست های برتر) قصد داریم از این پس هنر درمانی را به دل محلات و مناطق محروم شهر و روستا ببریم.

عضو موسس اتحادیه جهانی دراماتراپی تأکید کرد: این یک برنامه جهانی است که پس از ویروس عالم گیر کرونا در دستور کار اتحادیه جهانی دراماتراپی قرار گرفته است. در تلاش هستیم تا با بهره‌گیری از ظرفیت‌های توانبخشی و بازتوانی هنر به ویژه دراماتراپی هموطنان مناطق محروم و کم برخوردار و در صورت لزوم خارج از مرزها کمک کنیم.

امرایی با بیان اینکه در این ارائه خدمت به هموطنان بیشتر تلاشمان متمرکز بر «پیشگیری» است تا درمان، افزود: با مشورت متخصصان فعلاً ۲۵ خدمت را تعریف کرده‌ایم که در ادامه با بررسی‌های میدانی به آنها افزوده خواهد شد.

وی تصریح کرد: در این راه همکاری اداره‌کل هنرهای نمایشی و انجمن هنرهای نمایشی برای گروه ما امیدبخش خواهد بود.

به گفته عضو موسس اتحادیه جهانی دراماتراپی خدمات اولین کلینیک «سیار هنر درمانی ایران» شامل نمایش درمانی، خانواده درمانی، بازی درمانی، روان درمانی حرکتی، موسیقی درمانی، زوج درمانی، مشاوره پیش از ازدواج، مشاوره در رابطه زناشویی، مواجهه با کودکان (دختران و پسران) معلول، بهداشت بدن، بهداشت دهان و دندان، بهداشت محیط، بهداشت پوشش، بهداشت رابطه، مواجهه با سوگ، مواجهه با سوگوار، آشنایی با خشونت خانگی، مواجهه با اعتیاد مواجهه با معتاد، آگاهی از خشونت‌های خانگی، زیبایی‌های خانه، زیبایی خود، سلامت روان، سلامت رابطه، سلامت شغلی و سلامت روح می‌شود.

مجید امرایی دبیرکل انجمن دراماتراپی ایران درباره برنامه‌ریزی مدنظر برای برگزاری هفته جهانی دراماتراپی در ایران، به تئاتر آنلاین گفت: از سال ۲۰۱۷ هفته جهانی دراماتراپی همزمان با ایران در ۱۰۴ کشور برگزار می‌شود که طی یک هفته انجمن‌های دراماتراپی عضو جامعه جهانی ویژه برنامه‌هایی را تدارک و برگزار می‌کنند.

وی ادامه داد: در سال جاری هفته جهانی دراماتراپی را در تهران و ۶ استان از ۲۷ مهر برگزار می‌کنیم و ویژه برنامه پایانی آن هم روز دوم آبان در سالن مشاهیر مجموعه تئاتر شهر برگزار می‌شود.

امرایی درباره برنامه‌های مدنظر برای هفته جهانی دراماتراپی توضیح داد: انتشار پیام هفته جهانی دراماتراپی، معرفی ۱۰ دراماتراپیست سال ۱۴۰۰ انجمن دراماتراپی ایران DTCI، اهدای مدال بوعلی سینا به دراماتراپیست برتر سال ۱۴۰۰، تقدیر از پایان نامه برتر سال ۱۴۰۰ (۲۰۲۱)، تقدیر از رسانه‌های حامی دراماتراپی، قدردانی از ناشر حامی دراماتراپی و قدردانی از روانپزشک همکار سال ۱۴۰۰ از جمله برنامه‌های مدنظر در این هفته هستند.

دبیرکل انجمن دراماتراپی ایران درباره دیگر برنامه‌های هفته جهانی دراماتراپی در ۶ استان میزبان دیگر، افزود: همچنین در هفته جهانی دراماتراپی برنامه‌های قدردانی از فعال‌ترین انجمن‌های استانی دراماتراپی در سال ۱۴۰۰، برپایی کارگاه‌ها مجازی و حضوری ویژه هفته دراماتراپی در تهران و استان‌ها، انتشار ویدئوهای آموزشی و کارگاه‌های دراماتراپی نمایندگی‌های استانی، برپایی ویدئو کنفرانس رؤسای انجمن‌های دراماتراپی استان‌های ایران و گفتگوی مجازی روسای انجمن دراماتراپی استانی با علاقه مندان برگزار می‌شود.

وی در پایان سخنان خود با اشاره به برگزاری سمینار بین‌المللی دراماتراپی با حضور اعضای ۱۰۴ کشور در این هفته، گفت: در هفته جهانی دراماتراپی در ایران پرفسور حسن عشایری از پیشگامان علم عصب شناسی و دکتر زهرا سلمانی نیز سخنرانی می‌کنند.

به گزارش تئاتر آنلاین به نقل از روابط عمومی رادیو نمایش، ژاله محمدعلی طراح و ایده پرداز و تهیه کننده برنامه رادیویی «نکته باریکتر از مو» با اعلام خبری گفت: ایده این برنامه که درباره تئاتر درمانی است از مدتها پیش شکل گرفت و البته این مقوله چندان در کشور ما شناخته شده نیست.

وی ادامه داد: مدتها در حال انجام، تحقیق و نگارش آن بودیم و قرار است علاوه بر خانم سمیه خطیب زاده، نویسندگان دیگری نیز به این تیم اضافه شوند.

محمدعلی تأکید کرد: در این برنامه قصد داریم به نکات و نقاط ضعف افراد در روابط ارتباطی بپردازیم. ما در هر برنامه قصد داریم نکته ای از روابط ظریف انسانی را در قالب مونولوگ در آیتمی به نام «بهش میگم» مطرح کنیم، نکاتی که اصلاح آنها می تواند مانع بروز اختلافات بزرگ بین افراد شود.

«نکته باریکتر از مو» در گروه دانش و اندیشه رادیو نمایش تهیه شده و زنده یاد احمد گنجی، رامین پورایمان، فریبا متخصص، مونا صفی، ماندانا محسنی، مهدی نمینی مقدم و نورالدین جوادیان هنرمندانی هستند که در تیتراژ این برنامه به ما کمک کرده اند. همچنین در هر قسمت از برنامه یکی از بازیگران اداره کل هنرهای نمایشی رادیو حضور دارند و نمایش مونولوگ اجرا می کنند.

این برنامه به نویسندگی ژاله محمد علی، سمیه خطیب زاده، اجرای بهناز بستان دوست، کارشناس تئاتر درمانی مجید امرایی، مشاور محتوایی ناهید سادات شریفی ، صدابرداری محدثه فرانی و تهیه کنندگی ژاله محمد علی از شنبه تا چهارشنبه ساعت ۱۹:۳۰ به روی آنتن رادیو نمایش می رود و روز بعد ساعت ۱۲:۳۰ تکرار آن است.

به گزارش تئاتر آنلاین، مجید امرایی عضو موسس اتحادیه جهانی دراماتراپی (WADTH) در واکنش به خبرهای تلخ روزهای اخیر در حوزه حوادث و فشاری روانی این اخبار بر افکار عمومی، در یادداشتی به تشریح اهمیت توجه به دراماتراپی و تأثیر آن بر این حوزه پرداخت.

متن کامل این یادداشت را در ادامه می‌خوانید؛

در میان اختلالات روانی دسته‌ای تحت عنوان «اختلالات روانی آموخته شد» معرفی می‌شوند. از آن جهت به این دسته از اختلالات روانی آموخته شده گفته می‌شود که؛ از مسیر «رفتارهای والد فرزندی» از نسلی به نسل دیگر و به روش آموختن منتقل می‌شوند.

بر این اساس بررسی مسائل اختلالات جمعی خصوصاً در حوزه جرائم خانوادگی و اجتماعی این نوع اختلالات بروز بیشتری می‌یابد و از این منظر اختلالی گروهی و خانوادگی و چند نفره و در سطح بالاتر اجتماعی محسوب می‌شوند. در این نوع از اختلال جمعی چند نفر که مدت زمان طولانی با هم زندگی کرده‌اند پازل‌های روانی و اختلالی یکدیگر را کامل می‌کنند و رفتار اختلالی به عنوان یک «رفتار آموخته» تلقی می‌شود. به عنوان مثال پدر یا مادری که به دلیل تربیت نادرست حسن و قبح یک اقدام را نیاموخته‌اند و همان رفتار خود را به فرزندانشان منتقل می‌کنند.

برخی از اختلالات آموخته شده گروهی و ۲ یا چند نفره هستند؛ مثلاً «۲ برادر» یا «۲ خواهر» یا «خواهر و برادر» و یا «زن و شوهری» که هرگز به تنهایی در یک موقعیت تحریک‌آمیز انفرادی اقدام خطرناکی انجام نمی‌دهند اما وقتی با هم و در همان موقعیت قرار می‌گیرند احتمال اقدام خلاف آنها بیشتر می‌شود. در حوزه تشخیصی در دراماتراپی به نظر می‌رسد حضور هر کدام از این ۲ نفر برای دیگری تاییدی بر رفتار اختلالی است و «نقش‌های مکمل» یکدیگر هستند. از میان این اختلالات «درماندگی آموخته شده» از همه شایع‌تر است که می‌توان برخی از رفتارهای اینچنینی را با آن تفسیر کرد.

زنی که ناظر رفتار اختلالی و به نوعی جرم مکرر همسر خود است اما به دلیل درماندگی آموخته شده به جهت رفتارهای خشن سالیان سال شوهرش، اعتراضی نمی‌کند که به نظر عجیب و غیرعادی یا نامطلوب می‌رسد، از منظر «نقش‌شناسی» این زن دچار «اختلالات آموخته شده» است. مهم‌تر اینکه این فرد زمانی که در جامعه‌پذیری دچار اشکال می‌شود رفتار ضد اجتماعی از خود بروز می‌دهد. (درماندگی آموخته شده پدیده‌ای است که هم در انسان‌ها و هم در حیوانات مشاهده می‌شود، در چنین شرایطی فرد انتظار دارد ناراحتی، درد و رنجی را تجربه کند که از آن راه گریزی نیست.) در نهایت انسان یا حیوان شرطی می‌شود و دیگر برای پرهیز از این درد و رنج هیچ تلاشی نمی‌کند، حتی اگر فرصتی داشته باشد که از آن فرار کند این کار را نمی‌کند.

زمانی که انسان‌ها یا حیوانات به این سطح می‌رسند که هیچ کنترلی بر روی اتفاقات پیرامونشان ندارند در دراماتراپی و تئوری نقش‌ها به این مدل نقشی «نقش مخدوش» گویند که احساس درماندگی می‌کند و بر همین اساس فکر و رفتارهایی به دور از منطق و عقل از آن‌ها سر می‌زند. این پدیده درماندگی آموخته شده نام دارد، چرا که فرد در محیط مستبد تربیت شده آن را آموخته است و به نوعی اختلال آموخته شده رفتارهای پرورش یافته محیطی هستند. هیچ‌کس با این باور به دنیا نمی‌آید که هیچ کنترلی بر روی رویدادهای پیرامونش ندارد و بی‌فایده است اما در ادامه به دلیل ناکامی‌ها و شکست‌های مکرر به سطحی از مشکلات روانی آموخته شده می‌رسد که دیگر هیچ راه گریزی از آن نیست.

این فرد ابتدا به «نقش تکراری» سپس «نقش محدود» و در نهایت «نقش مخدوش» یا «نقش خاموش» تبدیل می‌شود و هیچ تلاشی برای کنترل امور نمی‌کند. اختلالات آموخته شده از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شوند و در موارد بسیاری از «والدین به فرزندان» و از «فرزندان به فرزندان شان»، شرطی شدن این رفتار به خاطر اتفاقاتی است که در زندگی فرد رخ می‌دهد و او واقعاً بر روی آن‌ها کنترلی ندارد یا خودش گمان می‌کند که بر روی آن‌ها هیچ کنترلی ندارد. اما راه علاج چیست؟

در «دراماتراپی مدرن» با الهام از رویکردهای مختلف روانشناسی از جمله «رویکرد طرح‌واره درمانی» و «رویکرد شناختی رفتاری» می‌توان در مسیر بهبود و ترمیم نقش‌های آسیب دیده افراد در معرض اختلالات آموخته شده اقدام کرد. به باور من ما انسان‌ها اگر بتوانیم اختلالات آموخته شده را به خوبی درک کنیم، می‌توانیم تأثیرات بد و منفی آن‌ها را کاهش دهیم یا به طور کل عوارض اختلالی آسیب زای آن‌ها را از بین ببریم. در غیر این صورت اختلالات آموخته شده به دلیل «تکرار» پذیرش ذهنی می‌یابد و در گروه یا خانواده یا در سطحی وسیع‌تر در جامعه پذیرش اجتماعی پیدا کرده و به عنوان یک رفتار اجتماعی تلقی می‌شوند و آمار خشونت بالا می‌رود بطوری که امروزه کشور ما دومین کشور خشن جهان است.

تصورش را بکنید به عنوان مثال: در جامعه‌ای که «خودسوزی» راهی برای خلاص شدن از رنج‌ها تلقی می‌شود، یا «فرزندکشی» راهی برای رهایی از باورهای شکست‌خورده والدین تصور می‌شود، اختلالات آموخته شده از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود.

پژوهشگران حوزه دراماتراپی و روانشناسی آزمایش‌های بسیاری صورت داده‌اند تا توانسته‌اند مفهوم اختلالات آموخته شده را کشف کنند و برای انجام دادن این آزمایش‌ها از متدهایی استفاده شده که بدون تردید برخی محققان امروزی حتی از فکر کردن به آن هم به هراس می‌افتند.

به باور من انسان‌ها اگر بتوانند اختلالات آموخته شده را با بهره‌گیری از تکنیک‌های موثر دراماتراپی با هدف ترمیم و بازسازی نقش‌های فردی و اجتماعی خود درک کنند، می‌توانند تأثیرات بد و منفی آنها را کاهش دهند یا به طور کلی آنها را از بین ببرند. در این مسیر بهترین راهکار بهره‌گیری از «رویکرد شناختی رفتاری» است تا آگاهی اجتماعی در این حیطه بالا برود.

برای محقق شدن این مهم نیاز به برنامه‌ای مدون و کاربردی برای بهره‌گیری از ظرفیت‌های هنر درمانی و در سطحی فراتر دراماتراپی هستیم. در دراماتراپی «رویکرد شناختی رفتاری» یکی از موثرترین روش‌های آگاهی بخشی و ترمیم و مناسب سازی چاله‌های شخصیتی افراد دچار مسأله است. در غیر این صورت اختلالات آموخته شده به دلیل «تکرار» پذیرش ذهنی می‌یابند و در گروه یا خانواده یا در سطحی وسیع‌تر در جامعه پذیرش اجتماعی یافته و به عنوان یک رفتار اجتماعی نادرست که درست تلقی می‌شود جا می‌افتد.

امیدوارم متصدیان امر و خانواده‌ها مسائل مرتبط با مشاوره روانشناسی و دراماتراپی خود و فرزندانشان را در اولویت درمان قرار دهند.

به گزارش تئاتر آنلاین، روز دوشنبه ۶ اردیبهشت (۲۶ آوریل) ویدئو کنفرانس فصلی اتحادیه جهانی دراماتراپی با حضور اعضای بنیانگذار اتحادیه و چند عضو مهمان برگزار شد.

در این جلسه ۲ ساعته نمایندگان کشورهای مختلف گزارشی از فعالیت‌های دراماتراپی در شرایط کرونا در کشورهای خود ارائه کردند. در ادامه اعضا به معرفی تصاویر (اسلایدهای) ارسالی در خصوص فعالیت‌های خود پرداختند. همچنین مجید امرایی دبیرکل انجمن دراماتراپی ایران با ارائه گزارش مکتوب فعالیت‌های نمایندگی ایران را ارائه کرد.

وی در این گزارش آماری از فارغ‌التحصیلان سالانه (سالی ۱۰ نفر) با مدرک دراماتراپی ارائه کرد. همچنین آمار ۳۵۰ نفر اعضای رسمی (پیوسته) و ۷۰۰ نفر اعضای غیر رسمی (وابسته) انجمن دراماتراپی ایران ارائه شد.

نماینده ایران در این کنفرانس همچنین در خصوص فعالیت‌های مجازی در شرایط کرونا، فعالیت‌های تحقیقی و پژوهشی و پایان نامه‌های دراماتراپی و کتاب‌های تخصصی و «سرفصل‌های آموزشی» سال ۲۰۲۱ سخن گفت.

در کنفرانس بین‌المللی اتحادیه جهانی دراماتراپی نمایندگان انجمن‌های کشورهای کنیا، آفریقای جنوبی، تایوان، اسپانیا، استرالیا، انگلستان، آمریکای شمالی، یونان، هند، کره جنوبی، ژاپن، ایالات متحده آمریکا و ایران حضور داشتند.

در این جلسه مقرر شد نمایندگان کشورهای مختلف هر کدام ویدئویی را در خصوص یکی از تکنیک‌های دراماتراپی در شرایط موجود جهت انتشار به اتحادیه ارسال کنند. همچنین بخش‌های مختلف جدید سایت اطلاع رسانی اتحادیه جهانی ارزیابی شد و اعضا با ظرفیت‌های اطلاع رسانی تخصصی حوزه‌های خود و انجمن‌های تابعه آشنا شدند.

به گزارش تئاتر آنلاین به نقل از روابط‌ عمومی اداره‌کل هنرهای نمایشی، قادر آشنا مدیرکل هنرهای نمایشی به مناسبت هفته جهانی نمایش درمانی پیامی را منتشر کرده است.

در متن پیام مدیرکل هنرهای نمایشی آمده است:

«نمایش درمانی طبابت روح است. نمایش درمانگر طبیب روان و نمایش ابزار این درمان سحرگون و این از عجائب شگفت‌انگیز هنر نمایشگری است.

روشی منسجم و راهکاری موثر در درمان مسائل روحی و روانی جوامع انسانی که به مدد بازی نمایشی میسر می‌شود.

هفته جهانی نمایش درمانی را به همه فعالان این عرصه در سراسر جهان تبریک می گویم و با کمال احترام تلاش‌های مجدانه شما متخصصین و کادر درمان در عرصه «روان درمانی نمایشی» خصوصاً اعضای محترم انجمن بین‌المللی نمایش درمانی ایران ارج می نهم. امیدورام تا شیوه درمان به روش نمایشی در کشور عزیزمان ایران و سراسر جهان بیش از پیش گسترش یابد.

بی‌شک در زمانه‌ای که فشارهای روانی ناشی از ناملایمات اجتماعی خصوصا ابتلای جهانیان به ویروس عالم‌گیر کرونا (کووید ۱۹) عرصه را بر بسیاری از فعالیت‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و هنری تنگ کرده است بهره‌گیری از درمان‌های کمکی همچون نمایش درمانی راهکار مناسبی برای خروج از این بن‌بست پیش آمده در روابط انسانی است.

به نظر می رسد «شناخت ظرفیت‌های بومی و ‌تاثیرگذار هنر نمایش در حوزه درمان»، «آگاهی از روش‌های جدید مواجهه با مسائل روحی و روانی» و «معرفی بیش از پیش نمایش درمانی در سطح ایران و جهان» مهمترین ماموریت‌های انجمن نمایش درمانی ایران است که به توفیق شما عزیزان نمایش‌درمانگر در این مسیر امید دارم.

اداره‌ کل هنرهای نمایشی نیز طبق وظیفه در مسیر اعتلای این هنر درمانی از هیچ تلاشی دریغ نخواهد کرد.

به عنوان خادم فرهنگی دست همه شما تلاشگران عرصه نمایش درمانی را به گرمی می‌فشارم و از خدای رحمان سلامتی و موفقیت و بهروزی شما را آرزو می‌کنم.»

هفته جهانی دراماتراپی از ۲۹ مهر تا ۴ آبان ماه مصادف با ۱۸ تا ۲۵ اکتبر در ایران و ۶۲ کشور جهان برگزار می‌شود.