برچسب: مجلس شورای اسلامی

تئاتر آنلاین-گروه هنر-فریبرز دارایی؛ وضعیت اداره تئاتر کشور بعد از گذشت ۴ دهه از شکل‌گیری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی همچنان نابسامان است؛ این نابسامانی در شیوه برنامه‌ریزی، بودجه، تصمیم گیری ها و عدم وجود سیاست مشخص به چشم می‌خورد.

در ابتدای شکل‌گیری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و تعریف معاونت‌های زیرمجموعه این وزارتخانه، یک معاونت به سینما تعلق گرفت و تئاتر، موسیقی و هنرهای تجسمی نیز ذیل یک معاونت با عنوان معاونت هنری قرار گرفتند.

این تعریف در معاونت‌های زیرمجموعه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از همان ابتدا با انتقاد صاحبنظران و کارشناسان هنری مواجه شد زیرا قرار گرفتن ۳ رشته هنری ذیل یک معاونت حاکی از کم توجهی به این هنرها بود که هر کدام دارای جایگاهی ویژه و اثرگذار بودند.

در تعریف زیرمجموعه‌های اداری معاونت هنری، مرکز هنرهای نمایشی برای تئاتر تعریف شد که بعدها این مرکز به اداره کل هنرهای نمایشی تقلیل پیدا کرد. هدف از شکل‌گیری این مرکز مدیریت، برنامه‌ریزی و تعیین نقشه راه برای تئاتر کشور بود که به جرأت می‌توان گفت به غیر از تعداد کمی از مدیران که در این مرکز یا اداره کل قرار گرفتند و تعدادشان نیز کمتر از انگشتان یک دست است، مدیران دیگر هیچ برنامه و سیاست مناسبی برای تئاتر ایران نداشتند.

البته به‌زعم بسیاری از صاحبنظران هنر و تئاتر، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی هیچ برنامه و سیاست مشخصی در قبال تئاتر نداشته و ندارد و از این رو وضعیت اداره دولتی این هنر هیچگاه از ثباتی درست و تأثیرگذار برخوردار نبوده و نیست. از سوی دیگر نیز مجلس شورای اسلامی نیز هیچگاه نگاهی جدی و مناسب به هنر تئاتر نداشته و تئاتر طی دهه‌های مختلف از کمبود بودجه و نبود امکانات سخت افزاری لازم در مضیقه بوده و هست.

طی ۴ دهه گذشته و در دولت‌های مختلف و همچنین انتخابات ادوار مختلف، وقتی بحث تبلیغات و جلب نظر هنرمندان و مردم پیش آمده، سیاسیون چراغ سبزی به هنرمندان تئاتر و این رشته هنری نشان داده‌اند اما وقتی انتخابات تمام و هر کدام در مسند خود قرار گرفته‌اند، این بخش از جامعه هنری به فراموشی سپرده شده و از کمترین اهمیت در بخش تصمیم گیری و سیاستگذاری برخوردار شده‌اند.

این بی توجهی به تئاتر از سوی سیاسیون و تصمیم گیرندگان برای فرهنگ شرایط را برای تئاتر و هنرمندان آن نامطلوب کرده و انتقادها، گلایه‌ها و نقطه نظرات آنها نیز هیچگاه از سوی مسئولان و مدیران دولتی مورد توجه قرار نگرفته است. حال که دولت سیزدهم قرار است فعالیت خود را آغاز کند بار دیگر این نگرانی برای اهالی تئاتر و هنرمندان آن وجود دارد که چرخه بی توجهی به این قشر هنری و فعالیت آن‌ها ادامه دار خواهد بود یا در دوره جدید چشم اندازی روشن و مناسب برای تئاتر در نظر دولتمردان تعریف خواهد شد.

با حضور حسین مسافرآستانه مدیرکل اسبق هنرهای نمایشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی که طی ۴ دهه گذشته حضور مستمری در عرصه مدیریت و همچنین کارگردانی تئاتر داشته و از چهره‌های مثبت و دغدغه‌مند حوزه تئاتر است و همچنین شهرام گیل آبادی که از مدیران با سابقه عرصه فرهنگی، کارگردان تئاتر و مدیرعامل فعلی خانه تئاتر است گفتگویی را در خصوص چرایی تعریف نشدن برنامه‌ریزی و سیاستی درست در قبال تئاتر از سوی دولت و مجلس شورای اسلامی تدارک دیدیم.

در بخش ابتدایی این گفتگو مسافرآستانه و گیل‌آبادی در خصوص موضوعات مطرح شده نظیر اینکه «جایگاه تئاتر در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی کجاست؟»، «چرا اکثر سیاسیون و تصمیم‌گیرندگان حوزه فرهنگ به تئاتر بی‌توجهی می‌کنند؟»، «چرا تا کنون و بعد از گذشت ۴ دهه مدیران و مسئولان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و دولت توجه لازم را در سیاستگذاری و برنامه‌ریزی برای تئاتر نداشته‌اند؟»، «تعریف معاونت هنری و قرار گرفتن ۳ حوزه مهم هنری ذیل آن و از آن سو تعریف سینما به عنوان معاونتی مجزا که بعدها تبدیل به سازمان سینمایی شد» به ایراد نقطه نظرات خود پرداختند.

در ادامه بخش اول نظرات این دو چهره شناخته‌شده حوزه تئاتر را می‌خونید.

* با این سوال گفتگو را آغاز کنیم که تئاتر در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی چه جایگاهی دارد؟ سال‌های سال است که هنرمندان درباره مسائل و مشکلات مختلف موجود در عرصه تئاتر از بودجه گرفته تا باقی مسائل انتقادها و نقطه نظرات خود را مطرح کرده‌اند اما در هیچکدام از وزارتخانه‌های ارشاد دولت‌های گذشته هیچ توجهی به این موضوعات نشد. مدیران و مسئولان فقط در حد حرف و کلام به اهمیت تئاتر اشاره می‌کنند ولی در عمل هیچ‌گونه اقدامی برای بهبود وضعیت و رشد تئاتر انجام نمی‌دهند.

حسین مسافرآستانه: اینکه تئاتر برای نظام و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در چه جایگاهی قرار دارد بسته به زمانه‌ها و آدم‌ها، مختلف است. در دوره‌ای فردی به دلیل علاقه‌مندی یا اطلاعات و دانش خود و برای اینکه نقش حیاتی تئاتر را در جامعه می‌شناخته، نگاه مناسبی به تئاتر گرفته ولی در دوره‌ای هم فردی مسئولیتی را پذیرفته که دغدغه آن را نداشته و به گونه‌ای دیگر نسبت به تئاتر عمل کرده است؛ این اتفاق بارها و بارها رخ داده است. از آنجایی که مدیریت‌ها و دوره‌ها قائم به فرد هستند نه برنامه‌ریزی، در نتیجه متغیر بسیار داریم و مدام در حال فراز و فرود هستیم.

ما بدون برنامه و با مدیریت‌های سلیقه‌ای در طول مقاطع مختلف زمانی با تئاتر جلو آمده‌ایم در کل اگر بخواهیم نگاه کنیم نظام جمهوری اسلامی ایران به نسبت آنچه که در آغاز انقلاب برای تئاتر تدارک دیده شده بود، خیلی هزینه کرده و اتفاقات متعددی را رقم زده است اما این هزینه‌کردها و بودجه‌ها که هر سال هم اضافه شده و سال گذشته به ۲۸ میلیارد تومان رسیده اگر به ۱۲۸ میلیارد هم برسد باز تغییری در وضع تئاتر ما ایجاد نمی‌کند. ما بدون برنامه و با مدیریت‌های سلیقه‌ای در طول مقاطع مختلف زمانی با تئاتر جلو آمده‌ایم و ساز و کار اداری تعریف شده‌ای برای نظام بخشیدن به فعالیت تئاتر را شاهد نبودیم و در عین حال برنامه مشخصی برای بهره‌گیری از پتانسیل تئاتر در همه مسائل فرهنگی و اجتماعی نداریم.

تئاتر می‌تواند نقش بسیار مهم و سازنده‌ای در تمام ارکان اجتماعی داشته باشد اما برنامه‌ای برای بهره‌برداری از این پتانسیل تئاتر وجود ندارد. هر از گاهی که تئاتر با رونق قابل توجه و شایانی روبرو بوده قائم به فرد بوده است؛ چه از سوی هنرمند و چه از سوی مدیریت وقت. به عنوان مثال دوره‌ای که دکتر علی منتظری مدیریت مرکز هنرهای نمایشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را عهده دار بود بنا به دغدغه شخصی خود و باور و اعتقادی که به نقش حیاتی و سازنده تئاتر در جامعه داشت، برنامه‌هایی را به انجام رساند که بعد از گذشت سال‌ها از دوره مدیریت او همچنان نگاه مثبت جامعه تئاتری به آن دوره و فعالیت‌های دکتر منتظری وجود دارد؛ دوره‌ای نظام یافته که به نام دولت یا نظام نیست بلکه به نام شخص است. وی طرح سازمان تئاتری را شکل داد و به مجلس هم ارائه کرد. آن شخص که برکنار شد جایگزینش فردی بود که ربطی به هنر و تئاتر نداشت.

دکتر منتظری تئاتر از هم گسیخته و از هم پاشیده اول انقلاب را نظام بخشید و هنرمندان را گرد هم جمع کرد و برنامه‌ریزی هایی انجام داد که ناشی از دغدغه و توجه شخصی بود و با کناره‌گیری او ادامه پیدا نکرد زیرا نفر بعدی شناختی از هنر و هنرمند نداشته است. این تغییرات و این تناقض در انتخاب مدیریت‌ها تئاتر را همچنان در یک سطح نگه داشته است.

ما تئاتر رو به رشد به لحاظ سازمان و اداره هدفمند برای بهره برداری از پتانسیل تئاتر در جامعه نداشته‌ایم ما تئاتر رو به رشد به لحاظ سازمان و اداره هدفمند برای بهره برداری از پتانسیل تئاتر در جامعه نداشته‌ایم. اینکه برخی به دلیل علاقه شخصی بلیت تئاتر تهیه کرده و به تماشای آن می‌نشینند نقش فزاینده تئاتر و اصلاح اجتماعی را ندارد. نقش اصلی و مهم تئاتر این است که اتفاقی را در جامعه ایجاد کند. شکی در اینکه تئاتر می‌تواند در زیرساخت اندیشه اجتماعی نقش آفرینی کند نیست اما هیچوقت مدیریت برنامه‌ریزی لازم در این خصوص را نکرده است زیرا همیشه به ظاهر توجه داشته است. در دوره‌ای سعی می‌شد این کار انجام شود. اگر تئاتر می‌خواهد نقشی در فرهنگ و زیرساخت فرهنگ اجتماعی داشته باشد باید از دوران قبل از حرفه‌ای پایه‌ریزی شود و ما در دوره‌ای شاهد بودیم که در آموزش و پرورش و به ویژه در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان آن زیرساخت لازم یعنی تئاتر دیدن، تئاتر کار کردن و درباره تئاتر بحث کردن از دوران دانش آموزشی شروع می‌شد.

ما امروزه با این روند مواجه شده‌ایم که تئاتر در دوران دانش آموزشی کلاً تعطیل است؛ میزان فعالیت‌های کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان را در گذشته با حال حاضر مقایسه بکنید. هدف زیر سوال بردن کانون نیست بلکه قصد بیان این نکته است که برنامه‌ریزی برای بهره‌مندی از تئاتر وجود نداشته است. تربیت تئاتری فقط به معنای این نیست که افراد تئاتری حرفه‌ای بشوند بلکه افرادی که در دوره‌های دانش آموزشی چه به لحاظ آموزشی و چه به لحاظ تربیتی با تئاتر رشد می‌کنند نوع تفکر و اندیشه شأن نسبت به دیگران متفاوت است یعنی جهان بینی ویژه‌تری را پیدا می‌کنند. ما شاهد این نقش تربیتی تئاتر نیستیم، ذوق و علاقه فردی را شاهد هستیم اما برنامه‌ای که انسجامی برای این ذوق و علاقه ایجاد کند یا هدف تربیتی و آموزشی آن را مورد توجه قرار دهد نداریم.

در سال ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۳ با یکی از دوستان تحقیقی درباره تئاتر آموزشی انجام دادیم و طی آن متوجه شدیم که در کشور بلغارستان ۳۶۰ گروه آموزشی داشت که حرفه‌ای و تحصیل کرده بودند و فقط و فقط نقش شأن در آموزش بود. تمام آن گروه‌ها استخدام می‌شدند تا در آموزش و پرورش به صورت متناوب و دوره‌ای دروس مختلف را به صورت تئاتر اجرا کنند و از دانش آموزان مشارکت بگیرند. چیزی که ما اصلاً به آن توجه نکردیم آموزش از طریق تئاتر است.

آموزش از طریق تئاتر دانش‌آموز را در موقعیت یادگیری قرار می‌دهد و این فرایند یادگیری غیر مستقیم و ناخودآگاه اتفاق می‌افتد. خروجی این چنین آموزشی انسان‌های فرهیخته و متخصصی را تحویل جامعه می‌دهد که حتی اگر تحصیل کرده تئاتر هم نشوند، آدم‌های متعهد اجتماعی و با فرهنگی خواهند بود. ما می‌توانستیم از طریق تئاتر آموزش و تربیت را با هم و به صورت غیر مستقیم در وجود دانش آموزان و دانشجویان مان نهادینه کنیم. این اتفاق نیفتاده است.

الان هم تئاتر در دوره‌ای بی ساز و کار به سر می‌برد. اداره کل هنرهای نمایشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای اداره تئاتر کشور بسیار ناچیز است و می‌خواهیم با یک اداره کل برای کل تئاتر کشور برنامه‌ریزی و سازماندهی داشته باشیم که غیر ممکن است و اصلاً شدنی نیست.

آن مسئول به من پاسخ داد که قصد ما این است که همین سیستم اداری موجود تئاتر را کوچک‌تر کنیم و بنا را بر کوچک سازی داریم و شما حرف از گسترش ساز و کار تئاتر می‌زنید اوایل دولت دوازدهم یکی از مسئولان از من دعوت کرد تا نظرم را درباره چگونگی اداره تئاتر کشور بگویم. من گفتم ما نیازمند سازمان تئاتر هستیم که برای تئاتر برنامه‌ریزی کند و بودجه‌ای در خور تئاتر در اختیار داشته باشد تا ساز و کار مناسب برای اداره تئاتر در کشور فراهم شود. آن مسئول به من پاسخ داد که قصد ما این است که همین سیستم اداری موجود تئاتر را کوچک‌تر کنیم و بنا را بر کوچک سازی داریم و شما حرف از گسترش ساز و کار تئاتر می‌زنید، هدف ما این است که بار دولت را کم کنیم. همانجا گفتم که بودجه ناچیز تئاتر با ساز و کار نامناسبی که وجود دارد به هیچ نتیجه‌ای ختم نخواهد شد و همینطور هم شد.

اینکه مسئولان بهانه می‌کنند قصدشان کوچک کردن ساز و کار و فعال کردن بخش خصوصی است، به نتیجه مثبتی ختم نشده و نمی‌شود و در تئاتر دیدیم که روندی به نام خصوصی سازی شکل گرفت که با تعریف خصوصی سازی در هیچ کجای دنیا همخوانی ندارد.

شهرام گیل‌آبادی: گاهی اوقات صحبت از بودجه می‌کنیم در حالی بودجه محصول یک اتفاق است و خود به خود قابل بررسی نیست. گاهی اوقات درباره ساختار و تشکیلات صحبت می‌کنیم در حالی که ساختار و تشکیلات محصول یک اتفاق و یک پشتوانه جدی است و خود به خود قابل بررسی نیست. گاهی اوقات درباره جایگاه معنوی تئاتر صحبت می‌کنیم در حالی که این جایگاه پشتوانه‌ای نیاز دارد. گاهی اوقات درباره آموزشی به واسطه به تئاتر صحبت می‌کردیم در حالی که نیازمند یک زاویه دید معنایی است و باید در ابتدا فهم و سپس از آن استفاده شود.

وقتی به عقب برمی‌گردیم متوجه می‌شود که ما اساساً با فرهنگ بیگانه‌ایم. اگر با فرهنگ بیگانه نباشیم فرایند شکل‌گیری فضای فرهنگی در کشور ما کاملاً متفاوت است. به نظر من ما امکانات، پول و خیلی چیزهای دیگر را داریم ولی در بن مایه موضوع دچار مشکل هستیم یعنی ما اساساً فرهنگ را به عنوان یک فرایند جدی و سامان دهنده کلیت جامعه در نظر نمی‌گیریم.

الان اگر مشکل اقتصادی داریم به این خاطر است که مشکل فرهنگی داریم، اگر مشکل سیاسی داریم و سیاسیون و بزرگان سیاسی کشور مدام یکدیگر را تخریب می‌کنند و لحظه‌ای هم فروگذار نیستند به خاطر این است که مشکل فرهنگی داریم. وقتی در مناظرات انتخابات ریاست جمهوری در تلویزیون بزرگان جامعه با هم دست به یقه می‌شوند چه انتظاری از مردم داریم؟ ما نسبت به فضای فرهنگ و نسبت به فرهنگ دچار مشکل هستیم.

به نظر من همه چیز ما تحت تأثیر سیاست زدگی به یک قهقرایی حرکت کرده که این قهقرا به سرمایه‌های اجتماعی ما لطمه وارد کرده است.

ما در موقعیتی هستیم که سرمایه اجتماعی در کشور ما در حضیض ذلت است. به لحاظ مردمی درصد مرجعیت هنرمند ۲۷ درصد است ولی در برنامه‌ریزی جامعه و کشور نه تنها این موضوع در نظر گرفته نمی‌شود بلکه تلاش بر تخریب سرمایه‌های اجتماعی ما می‌شود. در دنیا اگر هنرمندی رشد دارد و پویایی در او ایجاد می‌شود به عنوان مرجع اجتماعی برای توسعه اجتماعی و فکری جامعه از او بهره گرفته می‌شود. ما در قبال هنرمندان احساس می‌کنیم با تهدیداتی مواجه هستیم که باید صبح تا شب چنان محکم با آنها برخورد کنیم که دیگر نای ایستادن نداشته باشند تا نفس این را نداشته باشد که نظر سیاسی و اجتماعی خود را ابراز کند. در هیچ کجای دنیا با سرمایه اجتماعی خود اینگونه برخورد نمی‌کند. ما با یک چرایی و با یک چگونگی موضوع مواجهیم که بررسی چگونگی موضوع دردی را درمان نمی‌کند و به نظر من ما باید در ابتدا هستی موضوع را مورد بحث قرار دهیم.

هستی موجود به ما نشان می‌دهد که بودجه فرهنگ در کشور زیر یک درصد است. واقع موضوع این است بحثی که دنبال می‌کنیم همه از زاویه‌های فرهنگی ما نشأت می‌گیرد و درگیری ما با موضوعات مختلف نظیر، بودجه، ساختار و تشکیلات و خیلی از اتفاقات دیگر و این نوع نگاه از نوع درگیری و نگاه مغلوب است و ما در نهایت مغلوب هستیم. به عنوان مثال اینکه بودجه تئاتر ۲ سال پیش ۱۸ میلیارد بوده و سال گذشته تبدیل به ۲۸ میلیارد تومان شده است اتفاق خوبی است در حالی که الان قیمت یک آپارتمان معقول در پایتخت بالای ۵۰ میلیارد تومان است. یعنی کل تئاتر ایران از دید سیاست‌گذاران به اندازه یک آپارتمان ارزش‌گذاری نشده است. در صورتیکه تئاتر قرار است ساختمان فکری و فرهنگی جامعه را بنا کند.

بودجه تئاتر ۲ سال پیش ۱۸ میلیارد بوده و سال گذشته تبدیل به ۲۸ میلیارد تومان شده است در حالی که الان قیمت یک آپارتمان معقول در پایتخت بالای ۵۰ میلیارد تومان است ما معتقدیم که کشوری ایدئولوژیک هستیم و قرار است فرهنگ خود را صادر کنیم. وقتی مقام معظم رهبری برای مجلس جدید اولویت تعریف می‌کنند اولویت اول را فرهنگ و اولویت دوم را اقتصاد تعیین می‌فرمایند. متأسفانه ما با یک انسداد فکری مواجهیم. چرا ساختار جامعه به سمتی حرکت کرده که آدم‌ها یکدیگر را می‌بلعند و هنرمندان تئاتر ما دیگر از هیچ دولتی انتظاری ندارند؟ چرا نحیف‌ترین و کوچک‌ترین نوع نگاه به فرهنگ ما می‌شود؟ وقتی کشور در فرایندهای مختلف با کمبود بودجه مواجه می‌شود از بودجه فرایندهای فرهنگی کسر می‌کند. چرچیل در زمان جنگ جهانی دوم وقتی بودجه فرهنگی انگلستان کم شد در مجلس یک سخنرانی انجام داد و گفت جنگ ما برای فرهنگمان است و اگر بودجه در فضای نظامی کم داریم ولی درخواستمان کسر بودجه فرهنگی و اضافه شدن آن به بودجه جنگی نیست.

نکته جالب توجه این است که ما نسبت به فضای فرهنگ به طریق اولی بی توجهیم. این بی توجهی در فرایندهای مختلف مثل هنر خود را نشان می‌دهد و بعد به نوع نگاه و حتی نگاه مردم نسبت فضای فرهنگی راه پیدا می‌کند. نمونه این امر بازی‌های ساختاری که این روزها و در شرایط کرونایی شاهد آن هستیم؛ رستوران‌ها باز هستند ولی با بچه‌های تئاتری دائم بازی می‌شود که باید تعطیل باشند و فعالیت خود را متوقف کنند. ما نمی‌گوییم که رستوران‌ها تعطیل شوند بلکه منظور این است که اگر قرار به تعطیلی کرونایی است نباید فقط برای تئاتر این اتفاق رخ دهد؛ این امر نشان دهنده نوع نگاه به فرهنگ و تئاتر است. اداره کل هنرهای نمایشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اعلام می‌کند سالن‌های دولتی تئاتر تعطیل و سالن‌های خصوصی باز و وقتی درباره چرایی باز بودن سالن‌های خصوصی سوال می‌کنیم اعلام می‌کنند این تخلف است و باید تعطیل باشند. این تخلف چگونه صورت گرفته و چه کسی این تخلف را انجام می‌دهد؟

نوع نگاه‌های چندگانه، نگاه‌های دون، نگاه‌های قشری و نگاه‌هایی که در فضاهای نظارت وجود دارد همه از سر ندانم کاری‌های دیدگاهی است یعنی زاویه دیدمان نسبت به فرهنگ است که خود را در عملکرد نشان می‌دهد. الان من انتظاری ندارم که تئاتر وارد حوزه آموزش شود یا موضوعات گره‌ای جامعه را حل کند و اصلاً انتظار ندارم که فرهنگ بالانشین باشد. یک شاعر عرب متعارض با اندیشه علی ابن ابیطالب به عنوان یک رسول فرهنگی حتی با نگاه متعارض مورد احترام قرار می‌گیرد و وقتی شاعر درک موضوع را نسبت به این زاویه دید پیدا می‌کند طبیعی است که همراه علی ابن ابیطالب می‌شود. ما تمام سرمایه‌های اجتماعی‌مان را به ثمن بخس فروختیم و از دست دادیم.

اکثر وزرای فرهنگ و ارشاد اسلامی به دلیل زد و بندهای سیاسی و بده بستان های قشری و حزبی در این جایگاه قرار می‌گیرند مراجع اجتماعی ما ممکن است در بسیاری از موارد همراه ما نباشند و حتی معارضه با برخی زوایای دید ما داشته باشند. بخشی از اینکه مراجع اجتماعی‌مان با ما زاویه دید دارند غیر طبیعی است و بخشی به دلیل عدم توجه به مراجع اجتماعی است وگرنه دلسوزترین افراد نسبت به کشور خود افراد فرهنگی هستند به این دلیل که در عمق حرکت می‌کنند. اگر به همین شکل حرکت کنیم در دیدگاه‌های فرهنگی مان دچار مشکل هستیم و زاویه دید فرهنگی و نوع نگاه مان به فرهنگ دچار مشکل است.

اینکه چشم‌انداز تئاتر نداریم طبیعی است زیرا چشم‌انداز فرهنگی نداریم. چرا باید چشم‌انداز تئاتر داشته باشیم وقتی چشم‌انداز فرهنگی نداریم؟ اکثر وزرای فرهنگ و ارشاد اسلامی به دلیل زد و بندهای سیاسی و بده بستان های قشری و حزبی در این جایگاه قرار می‌گیرند.

* انتخاب‌ها برای وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی دغدغه مند نبوده است، این اتفاق در کمیسیون فرهنگی مجلس هم رخ می‌دهد و نمایندگانی که به کمیسیون‌های دیگر راه پیدا نمی‌کنند وارد کمیسیون فرهنگی مجلس می‌شوند.

در رده‌های پایین‌تر هم همین اتفاق می‌افتد، معاونان هنری وزرای ارشاد چگونه انتخاب شده‌اند؟ گاهی هم یک فرد هنری انتخاب شده تا فقط به عنوان ضربه گیر عمل کند و فقط از او سوءاستفاده کرده‌اند.

ما چشم‌انداز فرهنگی نداریم پس به تبع چشم‌انداز هنری هم نداریم و در نتیجه چشم‌انداز تئاتری هم نداریم. برنامه‌ریزی بر اساس چشم‌انداز انجام می‌شود، یعنی تعریف اهداف، تعریف مأموریت‌ها، استراتژی، نظارت و ارزیابی و ارزشیابی بر اساس آنها.

در حال حاضر ارزشیابی در تئاتر ایران بر چه اساسی صورت می‌گیرد؟ هیچ. امروز به یک سالن اجازه داده می‌شود که فلان کار روی صحنه برود و فردا اجازه داده نمی‌شود، چرا؟ مشخص نیست و حتی صاحب اثر هم از دلایل این امر بی اطلاع است. اول سایت فروش بلیت بسته می‌شود و بعد به کارگردان اعلام می‌شود که امکان اجرای اثرش وجود ندارد. در خصوص بودجه هم وضعیت به همین شکل است، اصلاً برای مجلس شورای اسلامی تئاتر اهمیتی ندارد و دلیل اش این است که در کل وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای مجلس اهمیتی ندارد زیرا وزارت ارشاد در دولت هم آبرو و اهمیت ندارد.

اصلاً برای مجلس شورای اسلامی تئاتر اهمیتی ندارد و دلیل اش این است که در کل وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای مجلس اهمیتی ندارد زیرا وزارت ارشاد در دولت هم آبرو و اهمیت ندارد ما باید بدانیم تئاتر کارکردهایی جدی در جامعه دارد. در مدارس کشورهای اسکاندیناوی از پیش از دبستان تا کلاس یازدهم برای دروس نمره ندارند و دروس کیفی هستند و تئاتر رأس حرکت آموزشی شأن است، چرا این روند وجود دارد؟ آدم‌ها به لحاظ یادگیری به ۳ دسته تقسیم می‌شوند؛ سمعی، بصری و هیجانی، هیجانی یعنی اینکه شامل سمعی و بصری نیز می‌شود و برای یادگیری به تعریف موقعیت و فضا نیاز دارند. تئاتر بهترین وسیله برای تعریف موقعیت و فضا است و هم سمعی، بصری و هم هیجانی است. کشورهای اسکاندیناوی که به لحاظ آموزشی رتبه اول را در دنیا دارند از تئاتر برای فراگیری استفاده می‌کنند.

اینکه درصد استفاده از مواد مخدر در آموزش و پرورش ما بالاست به این خاطر است که نمی‌توانیم به درستی بچه‌ها را آموزش بدهیم، بچه‌ها را به شکل علامت سوال راهی مدارس می‌کنیم و به شکل نقطه تحویل شأن می‌گیریم. هیچ نظام آموزشی پویایی نداریم.

قدرت تئاتر قدرت بی بدیلی است و تئاتر حتی علیه خودش هم شورش می‌کند، تئاتر منتقد جامعه است و اجازه رشد فساد را نمی‌دهد. ما اکثراً در فضای تئاترمان سانتی مانتال هستیم و به سمت فضای قشری حرکت می‌کنیم و حتی نمی‌توانیم پیش رفتارهای فکری اصلی نظام جمهوری اسلامی را هم در تئاترمان بیان کنیم. تئاتر نسبت به فساد معترض است و تئاتر نقاد است نسبت به فرایندهای غلط جامعه خود.

تئاتر به راحتی در یک نظام اغتشاش فهم نمی‌شود پس مجبورند با آن دفعی برخورد کنند و روز به روز آن را نحیف و کوچک‌تر کنند چون آن را نمی‌فهمند تئاتر به راحتی در یک نظام اغتشاش فهم نمی‌شود پس مجبورند با آن دفعی برخورد کنند و روز به روز آن را نحیف و کوچک‌تر کنند چون آن را نمی‌فهمند. غافل از اینکه همانطور که نمی‌شود با نحیف کردن جلوی تئاتر را گرفت، نمی‌توان جلوی حرکت جاری اندیشه در فضای فرهنگ را هم گرفت. اندیشه راه خود را باز می‌کند، هر چند دفعی و محاجه با آن برخورد شود.

بحثی که مطرح کرده‌اید بحثی جدی است و من سعی کردم در ابتدا یک محیط شناسی درست داشته باشیم. به نظر من اگر تئاتر ما با توجه به یک چشم‌انداز درست حرکت کند، برای اداره‌اش یک اداره کل هنرهای نمایشی در وضعیت درست هم برایش زیاد است چون ما قرار نیست اندیشه را اداره کنیم. قرار است از اندیشه حمایت و پشتیبانی کنیم. زمانی با یک هیأت عالی رتبه ایرانی به دعوت وزارت زیرساخت کشور اتریش به شهر وین رفتیم. در آنجا شاهد بودیم که ۳ وزارتخانه کشور اتریش در یک ساختمان ۹ طبقه دارای ۳ قسمت به هم چسبیده مستقر هستند زیرا تکلیف شأن روشن است؛ تکلیف شأن سیاستگذاری است و حمایت از سیاست‌ها برای اجرا است.

در خصوصی سازی تئاتر تا انتها غلط رفتیم و همه چیز را در بی سیاستی قربانی می‌کنیم. تئاتر قربانی عدم سیاست فرهنگی در جامعه امروز ما است.

* موضوعی که نمی‌توان آن را نادیده گرفت این است که در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی وقتی قرار بر تقسیم بندی شد یک معاونت به صورت مجزا به سینما اختصاص پیدا کرد و تئاتر به همراه موسیقی و هنرهای تجسمی ذیل معاونت هنری قرار گرفتند. از همان ابتدا در بدنه وزارت ارشاد نگاه به تئاتر جدی نبوده و بر همین اساس تمام امکانات و بودجه به صورت ناچیز به تئاتر اختصاص پیدا کرده است. گویا برای تصمیم گیرندگان برای فرهنگ سینما ویترین خوبی است که از طریق آن دیده می‌شوند ولی تئاتر چنین جایگاهی برای آنها ندارد در نتیجه توجه به تئاتر ناچیز و حتی وجود ندارد.

حسین مسافرآستانه: فهم ما از فرهنگ، فهم اشتباهی است و جاهایی به نام فرهنگ حمایت می‌کنیم و نمی‌دانیم که فرهنگ نیست. فرهنگ باید در جامعه نقش آفرینی کند. در جاهایی حمایت به نام فرهنگ انجام می‌شود که ربطی به جامعه و مردم ندارد؛ ربطی نه به نسل فعلی و نه به نسل آینده دارد. تعریف نظام، تعریف دولت و تعریف مجلس از فرهنگ تعریف اشتباهی است.

۲ نگاه کاسبکارانه و نگاه سیاسی وضعیت تئاتر و سینما را به انحطاط کشانده است. شخصاً مخالف پیشرفت سینما نیستم و در مقابل تئاتر قرار ندارد و سینما و تئاتر در راستای یکدیگر هستند. در حال حاضر نگاه به سینما کاسبکارانه است و در تئاتر هم این نگاه شکل گرفته است؛ اینکه یک فیلم یا تئاتر چه تأثیری در جامعه دارد مهم نیست. اعتراضی که من به تئاتر خصوصی شکل گرفته در ایران دارم به همین خاطر است که برخی افراد فکر از مشاغل دیگر به نیت سودآوری وارد تئاتر شده‌اند. این نگاه کاسبکارانه و درآمدزایی نسبت به مقوله هنر بیراهه می‌رود و به نتیجه‌ای ختم نخواهد شد و آن‌وقت بهانه به دست افرادی می‌دهد که بگویند ببینید تئاتر و سینما چقدر منحرف هستند در حالی که بستر این اتفاق و روند را خود این معترضان ایجاد کردند.

در آن جلسه وزیر ارشاد گفت که کاری از دست من ساخته نیست و فلانی و فلانی تصمیم راه اندازی سازمان سینمایی را گرفته‌اند این همان غلبه نگاه سیاسی بر امور است یادم می‌آید در دولت ریاست جمهوری سابق وقتی مدیرکل هنرهای نمایشی بودم به همراه دکتر محمود عزیزی برای انجام کاری به نزد وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی وقت رفتیم تا جلسه‌ای را برگزاری کنیم. در دفتر وزیر دیدیم صحبت از شکل‌گیری سازمان سینمایی است. دکتر عزیزی درباره ماجرا پرسش کرد و وزیر گفت که قصد راه اندازی سازمان سینمایی را دارند. دکتر عزیزی همانجا به وزیر ارشاد گفت «که برای چه می‌خواهید این کار را انجام دهید؟ شما در سینما چه کاره هستید؟ شما بنیاد سینمایی فارابی را دارید و قصد ساخت چند فیلم در یک سال را دارید که بنیاد فارابی برای تان انجام می‌دهد، در سینما چه کاره‌اید که می‌خواهید سازمان درست کنید؟ سینما که دست بخش خصوصی است و در تولید سینما شما تأثیری ندارید. باید از تئاتر حمایت بیشتری شود.» در آن جلسه وزیر ارشاد گفت که کاری از دست من ساخته نیست و فلانی و فلانی تصمیم راه اندازی سازمان سینمایی را گرفته‌اند. این همان غلبه نگاه سیاسی بر امور است که به آن اشاره کردم. اگر سازمان سینمایی شکل گرفت بر اساس یک فهم فرهنگی نبود بلکه زور سیاسی در پس شکل‌گیری این سازمان وجود داشت.

وقتی بررسی می‌کنیم به این نتیجه می‌رسیم که سازمان سینمایی هیچ تفاوتی با معاونت سینمایی ندارد بلکه کوچک‌تر هم شده است. تصمیم گیرندگان در این خصوص که نگاه کاسبکارانه دارند و در عین حال عکس یادگاری گرفتن در سینما برای شأن جذاب‌تر است و بیشتر دیده می‌شوند، در جامعه از فرصت بهره برداری کردند. همه هنرها در جایگاه خود نقش مؤثری دارند و بی توجهی به تئاتر، موسیقی و هنرهای تجسمی ما را به جایی نمی‌رساند بلکه ظلم به جامعه و ظلم به آینده است. ما صاحب تمدنی بسیار بزرگ بودیم و فهم اجتماعی‌مان بسیار بالا بود ولی حالا شاهد یک افسارگسیختگی در سطح جامعه هستیم که اصلاً متعلق به ملت ایران نیست.

چرا جامعه اینقدر بی رحم شده چون ما به مقوله فرهنگ اهمیت قائل نشدیم و فرهنگ را مزاحم دانستیم و فقط با نگاه سیاسی و حتی جناحی جلو رفتیم و با فرهنگ برخورد کردیم؛ «هر که با همدم است او آدم است».

مدام به دنبال این هستند که نکته یا موردی درباره هنرمند و هنرمندان پیدا کنند تا آنها را خراب کنند و به محبوبیت نرسند در حالی که در زندگی همه انسان‌ها اگر قرار به کنکاش باشد نقاط ضعف و منفی پیدا می‌شود این تفکر جامعه را سقوط می‌رساند. اگر چراغ هنر روشن است به همت عشقی است که هنرمندان به هنر دارند نه هیچ چیز دیگر که البته وقتی فرد با تلاش و استعداد خدادادی خود وارد عرصه می‌شود و می‌درخشد همه به دنبال این هستند که به نوعی او را زمین بزنند تا بیشتر دیده نشود و مردم به او گرایش پیدا نکنند. باید از خدای مان باشد که هنرمندانی داشته باشیم که بین مردم محبوب باشند. چند سالی است مدام به دنبال این هستند که نکته یا موردی درباره هنرمند و هنرمندان پیدا کنند تا آنها را خراب کنند و به محبوبیت نرسند در حالی که در زندگی همه انسان‌ها اگر قرار به کنکاش باشد نقاط ضعف و منفی پیدا می‌شود.

این همه تجسس در زندگی خصوصی هنرمندان برای خراب کردن آنها ناشی از چه ترسی است؟ فهم فرهنگی وجود ندارد زیرا استراتژی وجود ندارد. اگر استراتژی فرهنگی داشتیم این همه با هم بیگانه نبودیم. تمامی عرصه‌های هنری در حالی که باید با هم در ارتباط باشند دچار چندپارگی شده‌اند و اگر بدبینانه بخواهیم به ماجرا نگاه کنیم یک برنامه‌ریزی برای این تشدد و چندپارگی بین هنرمندان وجود داشته است.

نگاه سیاسی و نگاه اقتصادی نباید در اولویت اول ما باشد بلکه نگاه فرهنگی باید در اولویت اول ما قرار گیرد زیرا در این صورت نگاه سیاسی و اقتصادی مان هم از سلامت بیشتری برخوردار خواهد بود. اگر نگاه سیاسی و اقتصادی در اولویت قرار بگیرند فاجعه آفرین خواهند بود و اگر فرهنگ نباشد اینها به بیراهه می‌روند و اگر فرهنگ تقویت شود سلامت سیاست و سلامت اقتصاد را تضمین می‌کند.

شهرام گیل‌آبادی: سینمای ما هم کاملاً یک هنر نحیف است. اساساً سینمای ایران، سینمای نابالغ و رشدنیافته ای است. به این دلیل که سینما هم وابستگی جدی به خود، درون زایی خود و به حمایت و برون زایی خود ندارد. سینمای ما هم معلق بین زمین و هواست، نه خصوصی است که اگر خصوصی بود الان شاهد شکل‌گیری کمپانی‌های سینمایی بودیم، نه دولتی است که اگر دولتی بود شاهد حمایت صددرصدی و تمام قد دولت بودیم. این عدم تعریف و رسیدن به تعریف درباره همه هنرها وجود دارد.

وزارت ارشاد چون زاویه دید و چشم‌انداز درست فرهنگی ندارد، هر کسی از هر جایی در این وزارتخانه سرک می‌کشد و سرک کشیدن هم مؤثر است این نابالغ بودن فضای سینما باعث می‌شود که اگر شما سینما را تبدیل به یک وزارتخانه کنید هم تفاوتی در اصل ماجرا ایجاد نمی‌کند. تشکیلات را توسعه دادند ولی فکر در تشکیلات توسعه یافته گیج است و فقط آدم‌ها اضافه شده‌اند. ساختار ساختگی و بلاتکلیف را زیاد کرده‌اند.

در تئاتر هم وضعیت به همین گونه است. ما بلاتکلیفی در نگاه به موضوع فرهنگ و هنر داریم تفاوتی نمی‌کند که سازمان باشد، اداره کل یا چیز دیگری باشد. این معلق و بلاتکلیف بودن، این عدم توجه جدی به زاویه دید، رویکردها و در عین حال اهدافی که وجود دارد، مال بحث فرهنگ است.

وزارت ارشاد اساساً یک وزارتخانه بلاتکلیف است، وزارتخانه‌ای است که چون زاویه دید و چشم‌انداز درست فرهنگی ندارد، هر کسی از هر جایی در این وزارتخانه سرک می‌کشد و سرک کشیدن هم مؤثر است. این موضوع باعث می‌شود که اساساً تکلیف هیچکس مشخص نباشد.

ادامه دارد…

به گزارش تئاتر آنلاین، ۱۴ دی ۱۳۹۹ جمعی از هنرمندان تئاتر با گرد هم آمدن در مقابل مجلس شورای اسلامی، مطالبات خود را در قالب بیانیه‌ای با نمایندگان مجلس در میان گذاشتند.

به‌دنبال این تجمع، دوشنبه ۲۲ دی جلسه‌ای با حضور نمایندگان کمیسیون فرهنگی، اجتماعی و تلفیق مجلس شورای اسلامی و نمایندگان تجمع «اعتراض در سکوت»، در ساختمان جدید خانه تئاتر برگزار شد.

در این جلسه غلامرضا منتظری نایب رئیس کمیسیون فرهنگی، مرتضی محمودوند عضو کمیسیون امنیت ملی و رئیس کمیته دیپلماسی اقتصادی کمیسیون تلفیق، احسان قاضی‌زاده هاشمی عضو کمیسیون فرهنگی و رئیس کمیته فرهنگی و اجتماعی تلفیق مجلس شورای اسلامی، ایرج راد رئیس هیأت مدیره، شهرام گیل آبادی مدیرعامل خانه تئاتر، بهزاد فراهانی عضو هیأت مدیره، حمیدرضا نعیمی عضو هیأت مدیره و مهدی قلعه بازرس به عنوان نمایندگان تجمع اعتراضی جامعه تئاتر حضور داشتند.

در این جلسه وعده‌هایی درباره افزایش بودجه به هنرهای نمایشی مطرح و قرار شد پیگیری‌های لازم تا حصول نتیجه توسط نمایندگان مجلس شورای اسلامی، انجام شود.

تصویب حمایت ۳۵۰ میلیونی از هنرهای نمایشی

احسان قاضی‌زاده هاشمی عضو کمیسیون فرهنگی و رئیس کمیته فرهنگی و اجتماعی تلفیق مجلس شورای اسلامی، در این باره گفت: به‌ لطف خدا، نتایج خوبی در مورد این جلسه و پیگیرها حاصل شده است. ما در مصوبه بودجه، در تبصره ۱۴ عددی حدود ۳۵۰ میلیون را برای کمک و حمایت هنرمندان در قالب مستمری و مقرری ایام بیکاری آنها، برای صندوق اعتباری هنر در نظر گرفتیم. این موضوع باید با پیگیری‌های صندوق اعتباری هنر از سازمان هدفمندی یارانه‌ها، انجام شود. در واقع باید از طرف سازمان هدفمندی یارانه‌ها برای صندوق و از طرف صندوق برای کل جامعه هنرمندان واریز شود.

این نماینده مجلس شورای اسلامی، درباره سایر اعتبارات تخصیص‌یافته به هنرمندان، توضیح داد: اعتبار دیگری به مجموع اعتبارات وزارت ارشاد اسلامی اضافه شده که آن به افزایش اعتبار معاونت‌های مختلف، از جمله معاونت هنری مربوط می‌شود و البته عدد آن، محدودتر است اما بودجه حمایتی اصلی، مربوط به همان صندوق اعتباری هنر است.

قاضی‌زاده هاشمی درباره شیوه اجرایی این مصوبه عنوان کرد: این موضوع برای اجرایی شدن، نیازمند پیگیری مدیرعامل صندوق اعتباری هنر و سازمان هدفمندی یارانه‌هاست و از آنجا که مصوب شده و حکم قانونی و لازم‌الاجرا برای دولت است، اگر اجرا نشود دستگاه‌های نظارتی از جمله دیوان محاسبات بازرسی کل کشور و مجلس شورای اسلامی، می‌توانند به موضوع ورود کنند.

غلامرضا منتظری نایب رئیس کمیسیون فرهنگی از دیگر نمایندگان حاضر در جلسه خانه تئاتر نیز، در این باره مطرح کرد: بعد از جلسه‌ای که جمعی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی، با نمایندگان هیأت‌ مدیره خانه تئاتر داشتند در کمیسیون فرهنگی مصوب شد که بودجه هنرهای نمایشی افزایش داشته باشد. همچنین مسائلی مانند بیمه بیکاری، درمانی و خسارت‌های ناشی از کرونا، بررسی و تفاهمی میان صندوق اعتباری هنر و سازمان تأمین اجتماعی شکل بگیرد. ما هم در کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی نیز، این تلاش را انجام دادیم و به‌ نسبت دوره‌های گذشته، بودجه مناسبی به صندوق اعتباری هنر اختصاص یافت. همچنین، پس از تصویب اختصاص بودجه حمایتی به صندوق اعتباری هنر، مقرر شد تفاهمنامه‌ای بین صندوق و سازمان بیمه تأمین اجتماعی ایجاد شود.

بر قول خود برای حمایت از خانواده تئاتر هستیم

این عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی درباره سایر کمک‌هزینه‌ها، توضیح داد: علاوه بر اختصاص بودجه‌هایی به هنرهای نمایشی در هر بخشی که صحبت از مشاغل آسیب‌دیده از کرونا بود نیز، تأکید کردیم که جامعه هنری هم باید در این مشاغل قرار بگیرد. در این مورد هم از آنجا که عنوان حمایت عام است، هیچ منعی برای لحاظ کردن مشاغل هنری وجود ندارد.

وی در پایان بیان کرد: ما بر اساس قولی که داده‌ بودیم، تمام تلاش خود را برای حمایت از خانواده تئاتر انجام دادیم. همچنین قرار بود که جلسه‌ای با آقای قالیباف رئیس مجلس شورای اسلامی داشته باشیم که نمایندگان خانه تئاتر نیز حضور داشته باشند که به دلیل شرایط موجود محدودیت‌های کرونایی، این جلسه هنوز تشکیل نشده اما درصدد برگزاری آن هستیم.

شهرام گیل‌آبادی مدیرعامل «خانه تئاتر» درباره وضعیت نامناسب بودجه حوزه فرهنگ به ویژه تئاتر طی دهه‌های گذشته و تأثیر این وضعیت، به تئاتر آنلاین گفت: بودجه اولین مرحله سیاستگذاری عملیاتی یک فرایند است که بر اساس چشم‌انداز، مأموریت و اهداف تدوین می‌شود. هر بودجه‌ای اگر چند بخش جدی را درون خود تعریف نکند شکست خورده خواهد بود و نظارت بر آن کاملاً سلیقه‌ای می‌شود.

وی متذکر شدم متأسفانه در فضای فرهنگی کشور چشم‌انداز روشنی وجود ندارد و توسعه فضای فرهنگی و هنری نیز به نسبت به فضای جمعیتی و نیازهای روز کشورمان متناسب نیست. تئاتر هم جدای از این مقوله نیست به این دلیل که ارزش‌های واقعی تئاتر و کارکردهای آنکه در جوامع مدرن بسیار مورد اقبال و توجه است، اینجا دیده نمی‌شود.

گیل‌آبادی ادامه داد: چون چشم‌انداز روشنی وجود ندارد که بر اساس آن سیاستگذاری روشن و بر اساس آن سیاستگذاری، برنامه‌ریزی روشنی داشته باشیم، بدون شک کارکرد تئاتر در ارتباط با توسعه فکری، اندیشگی و توسعه و پیشرفت جامعه مورد سؤال و دچار نقص است.

سیاست‌گذاران فرهنگی برنامه‌ای برای بودجه ندارند

این مدیر و هنرمند عرصه تئاتر تأکید کرد: چون سیاست‌گذاران فرهنگی اقتضایی عمل می‌کنند و برنامه‌ریزی روشنی برای بودجه ندارند، بودجه هم بر اساس چشم‌انداز شکل نمی‌گیرد پس بودجه هم عملیاتی نیست. این سال‌ها تئاتر از عدم داشتن پشتیبانی مادی که بودجه بخشی از آن است، به شدت دچار رنج بوده است و هنرمندان، ساز و کار عملیاتی آن و توسعه فضاهای تئاتری هم دچار یک عقب افتادگی جدی است که مطمئناً در تاریخ پاسخی برای این عقب افتادگی جدی نداریم.

قانونگذار هم اعم از کمیسیون فرهنگی مجلس، کمیسیون بودجه یا در فضای تلفیق آشنایی جدی با تئاتر ندارند و به شکل دفعی و اقتضایی سهم ناچیزی را در بودجه‌ای که برای فرهنگ و هنر تعریف شده به تئاتر اختصاص می‌دهد وی درباره اینکه چه عوامل باعث شکل نگرفتن چشم‌انداز و برنامه‌ریزی روشن در حوزه تئاتر شده‌اند، توضیح داد: یک بخش موضوع مسئولانی هستند که چون تخصص لازم نسبت به تئاتر را ندارند مجبور هستند اقتضایی عمل کنند و در نهایت بازدارندگی، نمی‌توانند توجیه روشن عملیاتی برای بخش قانونگذار برای توسعه این بخش داشته باشند. قانونگذار هم اعم از کمیسیون فرهنگی مجلس، کمیسیون بودجه یا در فضای تلفیق آشنایی جدی با تئاتر ندارند و به شکل دفعی و اقتضایی سهم ناچیزی را در بودجه‌ای که برای فرهنگ و هنر تعریف شده به تئاتر اختصاص می‌دهد.

گیل‌آبادی در ادامه سخنان خود اظهار کرد: به این دلیل است که هم تئاتر پشتیبان ندارد و کارکرد خود را از دست می‌دهد، هم مسئولان توجیهی منطقی برای قانونگذار ندارند، هم قانونگذار تکلیف روشنی را برای تئاتر تعریف نمی‌کند و هم اینکه در اقتضائات مختلف نظیر مشکلات اقتصادی مردم، مجبور هستند تا بودجه را صرف حوزه‌های دیگر کنند.

وی با بیان اینکه اگر فرهنگ توسعه پیدا کند مشکلات اقتصادی، سیاسی و اجتماعی جامعه هم مرتفع خواهد شد و زندگی مردم هم رنگ و بو و تعریف دیگری به خود می‌گیرد، یادآور شد: اولویت‌های کشور در نظام سیاستگذاری دچار خدشه هستند و متأسفانه محور حرکت اولویت‌ها از سمت فضای معنوی، فکری و معنوی به سمت مسائل مادی و مالی چرخش پیدا کرده است.

بهترین فرصت برای اصلاح اولویت‌ها در بودجه‌ریزی

این مدیر فرهنگی و هنری معتقد است الان در بودجه بهترین فرصت است که هم اولویت‌ها اصلاح شوند و هم بودجه‌ریزی بر اساس ایده، اندیشه و پیش رفتارهای جامعه ایرانی چرخش پیدا کند و بودجه به سمت عملیاتی کردن موضوعی برود که می‌تواند توسعه فرهنگی را درون خود داشته باشد.

مدیرعامل خانه تئاتر با بیان اینکه متأسفم که طی این سال‌ها تقلیل گرا با هنر برخورد شده است و متأسفم که نوع نگاهی که به تئاتر وجود دارد نگاه واقع‌بینانه و روشن‌بینانه‌ای نیست، تصریح کرد: الان بهترین امتحان برای بخش قانونگذار است که باید از این امتحان روسفید بیرون بیاید زیرا یکی از محورهای توسعه که تأکید مسئولان بلندپایه نظام را هم درون خود دارد، محور فرهنگی است و اگر مجلس این محور را با روح فرهنگ که هنر است درست نبیند از امتحان تاریخی خود سربلند بیرون نمی‌آید.

گیل آبادی در پایان سخنان خود گفت: الان وقت آن است که کمیسیون فرهنگی مجلس نشست‌های کارشناسی با حضور متخصصان ترتیب دهد و حرف آن‌ها را بشنود. اینجاست که ضعف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و دستگاه‌های فرهنگی هم بیشتر خود را نشان می‌دهد که کار جدی در چشم‌انداز، تعریف اهداف و سیاست‌ها انجام نداده‌اند و بیشتر هم فرهنگ و هنر را اقتضایی دیده‌اند.

به گزارش تئاتر آنلاین به نقل از خانه ملت، محمدباقر قالیباف رییس مجلس شورای اسلامی در پی درگذشت محمدعلی کشاورز، پیامی را صادر کرد که متن پیام به شرح ذیل است:

بسم الله الرحمن الرحیم

انالله و اناالیه راجعون

درگذشت هنرمند توانا و پیشکسوت عرصه بازیگری سینما، تئاتر و تلویزیون استاد محمدعلی کشاورز موجب تاسف و تاثر گردید.
ایشان چهره ماندگار و محبوب در نزد مردم ایران و در طول سالهای عمر خویش در خدمت به فرهنگ و هنر کشور بوده و آثار به یاد ماندنی برجای گذاشته و نقش‌های مهمی را خلق و در ذهن مردم به یادگار گذاشتند که بدون شک در گنجینه هنر این مرز و بوم ماندگار و درخشان خواهد بود.

اینجانب ضمن عرض تسلیت فقدان این هنرمند گرانقدر به جامعه فرهنگی و هنری کشور، خانواده آن مرحوم و مردم هنردوست ایران، برای این فقید سعید از درگاه خداوند متعال رحمت و مغفرت مسئلت می‌کنم.

محمدباقر قالیباف
رئیس مجلس شورای اسلامی

قادر آشنا مدیرکل هنرهای نمایشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی درباره اینکه چه راهکارهایی برای لغو قانون کسر ۹ درصد مالیات بر ارزش افزوده از اجراهای تئاتر با توجه به وضعیت نامناسب اقتصادی گروه‌های نمایشی در سه ماهه ابتدایی امسال به دلیل شرایط کرونایی، به تئاتر آنلاین گفت: با آقای پارسا رئیس سازمان مالیاتی کشور در خصوص لغو کسر مالیات ۹ درصد بر ارزش افزوده از فعالیت‌های تئاتری صحبت کرده‌ام و ایشان گفتند که این مالیات از مصرف‌کننده کسر می‌شود نه تولیدکننده.

وی در ادامه افزود: طبق گفته رئیس سازمان مالیاتی کسر ۹ درصدی مالیات بر ارزش افزوده در تئاتر چون به عنوان یک قانون پیش از این مصوب شده است، لغو آن در شرایط فعلی از عهده سازمان امور مالیاتی هم خارج است.

آشنا یادآور شد: دولت نمی‌تواند قانون مالیاتی را در مرحله اجرا تغییر دهد و تغییر یک قانون در این سطح باید از طریق مجلس و نمایندگان آن صورت گیرد.

مدیرکل هنرهای نمایشی در پایان سخنان خود تأکید کرد: ما مباحث فراوانی داریم که باید از طریق نمایندگان کمیسیون فرهنگی در دوره جدید مجلس شورای اسلامی پیگیر آن‌ها باشیم، که موضوع لغو کسر مالیات ۹ درصد بر ارزش افزوده از اجراهای تئاتر در سال جاری یکی از مهمترین آن‌ها است.

به گزارش تئاتر آنلاین، طی ادوار مختلف مجلس شورای اسلامی نمایندگان ملت برای صیانت از آرای مردم و احقاق حقوق اقشار مختلفی که به آن‌ها رأی داده‌اند، وارد خانه ملت می‌شوند و با حضور در کمیسیون‌های تخصصی مختلفی که در مجلس در نظر گرفته شده، فعالیت خود را به‌صورت هدفمندتر در زمینه‌ای تخصصی آغاز و ادامه می‌دهند.

مجلس شورای اسلامی دارای ۱۳ کمیسیون تخصصی شامل «آموزش، تحقیقات و فناوری»، «اجتماعی»، «اقتصادی»، «امنیت ملی و سیاست خارجی»، «امور داخلی کشور و شوراها»، «انرژی»، «برنامه و بودجه و محاسبات»، «صنایع و معادن»، «بهداشت و درمان»، «عمران»، «قضایی و حقوقی»، «کشاورزی، آب و منابع طبیعی» و «فرهنگی» است.

در میان کمیسیون‌های موجود در مجلس شورای اسلامی برخی کمیسیون‌ها نظیر امنیت ملی و سیاست خارجی، اقتصادی، برنامه و بودجه و انرژی پرطرفدار هستند و نمایندگان بسیاری در همان ابتدای امر برای عضویت در آن‌ها اعلام آمادگی می‌کنند، اما نکته قابل تأمل برای اهالی فرهنگ و هنر این است که کمیسیون فرهنگی مجلس همواره یکی از کم طرفدارترین کمیسیون‌ها در دوره‌های مختلف مجلس بوده و نمایندگان اندکی رغبت و انگیزه برای حضور در این کمیسیون داشته‌اند.

تنها ۱۲ نماینده متقاضی عضویت در کمیسیون فرهنگی هستند

مجلس یازدهم شورای اسلامی نیز که به‌زودی قرار است با انتخاب اعضای کمیسیون‌های مختلف فعالیت در حوزه‌های تخصصی را با جدیت بیشتر پیگیری کند، از این امر مستثنی نیست و بنابر آنچه در قالب فهرست نمایندگان متقاضی کمیسیون‌های تخصصی منتشر شده، کمیسیون فرهنگی بازهم در فهرست کم طرفدارترین کمیسیون‌ها قرار گرفته است.

در مجلس یازدهم، کمیسیون قضایی و حقوقی با ۳ کاندیدا کم طرفدارترین کمیسیون است و بعد از آن کمیسیون فرهنگی مجلس با ۱۲ نماینده متقاضی در رتبه دوم قرار دارد.

در همه ادوار مجلس شورای اسلامی کاندیداهایی که به دلیل سقف کمی تعریف شده به کمیسیون‌های پرطرفدار مجلس راه پیدا نمی‌کنند، به ناچار وارد کمیسیون‌های کم‌طرفدارتر از جمله کمیسیون فرهنگی می‌شوند و این طبیعتاً وضعیت این کمیسیون تخصصی را تراژیک‌تر از قبل می‌کند! طبق اسامی اعلام شده سیدرضا تقوی، نصرالله پژمان‌فر، غلامرضا منتظری، مرتضی آقاطهرانی، امیرحسین بانکی پورفرد، سید نظام‌الدین موسوی، حسین جلالی، بیژن نوباوه وطن، زهره سادات لاجوردی، علی اصغر باقرزاده، فاطمه رحمانی و سیدعلی یزدی خواه ۱۲ نماینده متقاضی عضویت در این کمیسیون هستند که البته برخی از آن‌ها برای حضور در کمیسیون‌های دیگر هم اعلام آمادگی کرده‌اند.

تنها یک عضو کمیسیون فرهنگی مجلس دهم متقاضی کمیسیون فرهنگی مجلس یازدهم است!

نکته قابل‌توجه دیگر این است که برخی اعضای کمیسیون فرهنگی مجلس گذشته یعنی دوره دهم که به مجلس یازدهم هم راه پیدا کرده‌اند، دیگر در این کمیسیون کاندیدا نشده‌اند و تنها نصرالله پژمان‌فر کاندیدا شدن در کمیسیون فرهنگی مجلس را تکرار کرده است.

سیدصادق طباطبایی‌نژاد که در دوره دهم مجلس، از اعضای کمیسیون فرهنگی و مشخصاً نایب رئیس این کمیسیون بود در دوره یازدهم برای عضویت در کمیسیون‌های «امنیت ملی و سیاست خارجی» و «کشاورزی، آب و منابع طبیعی» کاندیدا شده و سیداحسان قاضی‌زاده هاشمی عضو دیگر این کمیسیون در مجلس دهم نیز، این دوره کاندیدای حضور در کمیسیون‌های «اجتماعی» و «برنامه و بودجه و محاسبات» شده است.

در دوره یازدهم کمیسیون‌های امنیت ملی و سیاست خارجی با ۷۲ کاندیدا، صنایع و معادن با ۶۷ کاندیدا، برنامه و بودجه با ۵۸ کاندیدا، اقتصادی با ۴۴ کاندیدا، انرژی با ۴۲ کاندیدا، آموزش، تحقیقات و فناوری با ۳۹ کاندیدا، اجتماعی ۳۸ کاندیدا، عمران ۳۸ کاندیدا، کشاورزی، آب و منابع طبیعی با ۳۴ کاندیدا، امور داخلی کشور و شوراها با ۲۵ کاندیدا و بهداشت و درمان با ۲۲ کاندیدا بالاتر از کمیسیون فرهنگی مجلس به لحاظ تعداد نمایندگان راغب به حضور قرار دارند.

ناکامان کمیسیون‌های دیگر در کمیسیون فرهنگ؟

توجه به نکته‌ای دیگر درباره کمیسیون‌های تخصصی مجلس شورای اسلامی هم خالی از لطف نیست و آن هم نحوه سرریز شدن کاندیداهای ناکام کمیسیون‌های دیگر در کمیسیون فرهنگی است. در همه ادوار مجلس شورای اسلامی کاندیداهایی که به دلیل سقف کمی تعریف شده به کمیسیون‌های پرطرفدار مجلس راه پیدا نمی‌کنند، به ناچار وارد کمیسیون‌های کم‌طرفدارتر از جمله کمیسیون فرهنگی می‌شوند و این طبیعتاً وضعیت این کمیسیون تخصصی را تراژیک‌تر از قبل می‌کند!

شاید همین شرایط است که باعث شده در تمام ادوار ۱۰ گانه گذشته مجلس شورای اسلامی، هیچگاه کمیسیون فرهنگی مجلس به‌واسطه دغدغه‌مندی درست، نگاه تخصصی به حوزه فرهنگ و هنر و اقدامات و تصمیم‌گیری‌های هدفمند در این حوزه شناخته نشده و هیچگاه مطالبات جدی اهالی فرهنگ و هنر فرصت درخور برای طرح در «خانه ملت» پیدا نکرده است.

در هیچکدام از ادوار گذشته مجلس، اتفاقی قابل‌توجه از سوی کمیسیون فرهنگی برای حوزه فرهنگ و هنر رخ نداده و اعضای این کمیسیون کمترین حضور و مشارکت را در رویدادها و فعالیت‌های سینمایی، تئاتری، موسیقی و هنرهای تجسمی داشته‌اند.

تئاتر به عنوان یکی از حوزه‌های هنر نیز از این بی‌توجهی اعضای کمیسیون فرهنگی مجلس در ادوار مختلف مستثنی نبوده زیرا اکثر نمایندگان علاقه‌ای به حضور در این کمیسیون تخصصی را نداشته و از طرفی تخصصی نیز در این حوزه «کلیدی» ندارند. به همین خاطر ترجیح می‌دهند وقتی از قافله کمیسیون‌های پرطرفدار مجلس عقب مانده‌اند، در کمیسیون فرهنگی ۴ سال فرصت حضورشان در خانه ملت را سپری کنند؛ بدون هیچ انگیزه و برنامه مشخصی برای بهبود قوانین و تسهیل شرایط فعالیت در حوزه فرهنگ و هنر.

آیا طلسم این بی‌توجهی و بی‌انگیزگی در مجلس یازدهم و از سوی همین ۱۲ نماینده متقاضی عضویت در این کمیسیون شکسته خواهد شد؟

به گزارش تئاتر آنلاین، هادی مرزبان از جمله کارگردان‌های باسابقه تئاتر ایران، قصد داشت در سال جاری نمایش «دکتر نون» را با حضور رضا کیانیان در تالار وحدت روی صحنه ببرد که به دلیل شیوع ویروس کرونا و تعطیلی سالن‌های تئاتر، تولید و اجرای این اثر به زمانی دیگر موکول شد.

وی که در کارنامه کارگردانی خود آثار متعددی را از جمله «لبخند با شکوه آقای گیل»، «شب روی سنگفرش خیس»، «باغ شب‌نمای ما یا قبله عالم» و «پایین گذرسقاخانه» را روی صحنه برده، همچون اکثر اعضای خانواده تئاتر ایران، نسبت به کسر مالیات بر ارزش افزوده از تئاتر منتقد است.

مرزبان درباره اینکه باید در شرایط پساکرونا موضوع کسر ۹ درصد مالیات بر ارزش افزوده از اجراهای تئاتری لغو شود، به تئاتر آنلاین گفت: تئاتر در کشور ما چه در گذشته و چه در حال حاضر، همیشه مهجور و غریب بوده است. متأسفانه دوستان و مسئولان تصمیم‌گیرنده همیشه برای تئاتر پشت چشم نازک می‌کنند!

بسیاری از تئاتری‌ها خط فقر را زیر و رو کرده‌اند ولی به خاطر اینکه صورت خود را با سیلی سرخ می‌کنند، کسی متوجه این موضوع نمی‌شود. هر چه فکر می‌کنم کسر مالیات بر ارزش افزوده با هیچ معیاری قابل مقایسه و درک نیست وی متذکر شد: بسیاری از مسئولان تصمیم‌گیرنده هنوز به تئاتر به‌عنوان مطربی نگاه می‌کنند و این هنر را به‌عنوان یک اقدام فرهنگی تأثیرگذار نمی‌بینند، البته تقصیری هم ندارند زیرا از تئاتر شناخت ندارند و نمی‌دانند مادر همه هنرها، همین بدبخت غریب است.

این هنرمند شناخته شده تئاتر با اشاره به روند چند ماهه تمرین و اجرای یک اثر نمایشی، یادآور شد: مگر فروش یک اثر نمایشی بعد از چند ماه تمرین و اجرا و با توجه به هزینه‌های تمرین و تولید یک نمایش چقدر است که از آن مالیات بر ارزش افزوده هم کسر می‌کنند؟ گویا مسئولان تصمیم گیرنده فقط تعداد انگشت شماری از تئاترهای تجاری را دیده‌اند که هر چند سال یک بار تولید می‌شوند و بر اساس این آثار انگشت شمار برای کل تئاتر تصمیم‌گیری کرده‌اند.

مرزبان با بیان اینکه میزان درآمد در تئاتر بسیار پایین است، تصریح کرد: بسیاری از تئاتری‌ها خط فقر را زیر و رو کرده‌اند ولی به خاطر اینکه صورت خود را با سیلی سرخ می‌کنند، کسی متوجه این موضوع نمی‌شود. هر چه فکر می‌کنم کسر مالیات بر ارزش افزوده با هیچ معیاری قابل مقایسه و درک نیست.

وی از مدیران و مسئولان تصمیم‌گیرنده در دولت و مجلس شورای اسلامی خواست تا با روی خوش و مهربانی به تئاتر به‌عنوان فعالیتی صد در صد فرهنگی نگاه کنند و کسر ۹ درصد مالیات بر ارزش افزوده را از اجراهای تئاتری که در دوران پساکرونا با مشکلات متعددی از جمله جذب مخاطب مواجه هستند، لغو کنند.

کارگردان نمایش «دکتر نون» در پایان سخنان خود با اشاره به ۳ ماه تمرین این اثر نمایشی در سال ۹۸، اظهار کرد: من شرمنده تک‌تک بازیگران و عوامل این نمایش شدم که بعد از ۳ ماه تمرین مستمر، به دلیل تعطیلی‌ها کار متوقف شد. البته موضوع شیوع ویروس کرونا یک موضوع جهانی است ولی با توجه به این موضوع باز هم نگران معاش بازیگران و عوامل کار هستم.

به گزارش تئاتر آنلاین، کوروش زارعی رئیس مدیر مرکز هنرهای نمایشی حوزه هنری به مناسبت روز جهانی تئاتر پیامی را صادر و طی آن به نوع نگاه و برخورد دولت و مجلس شورای اسلامی به تئاتر و هنرمندان تئاتر انتقاد کرد.

در متن این پیام آمده است:

«خداوند در سوره مبارکه نجم می‌فرماید: «وَ أَنَّهُ هُوَ أَضْحَکَ وَ أَبْکی‌ «۴۳» وَ أَنَّهُ هُوَ أَماتَ وَ أَحْیا «۴۴» و اوست که می‌خنداند و می‌گریاند. و اوست که بمیراند و زنده کند.

و اینها آیات قرآنی است که هنرمند تئاتر هنرمندانه از این آیات الهی الهام می‌گیرد و زیباشناسانه و هنرمندانه بر صحنه تئاتر اجرا می‌کند و روی مخاطب خود تاثیر می‌گذارد و با الهام از کلام خداوند جلیل دست به خلاقیت و آفرینش می‌زند. صفتی که فقط و فقط مخصوص ذات اقدس الهی است و بس. و خداوند چه کریمانه این صفت زیبا و بزرگ خود را به هنرمند تئاتر عطا کرده است.

پس هنرمند تئاتر باید قدر خود را بداند که چه جایگاهی رفیعی خداوند کریم به او عنایت کرده است. توانایی و صفتی که انسان‌های دیگر؛ جز پیامبران و اولیاء الهی، ندارند. چراکه آنها مبعوث شده‌اند تا راه سعادت بشری را برای انسان ترسیم کنند و وظیفه‌ای غیر از آن ندارند. هنرمند تئاتر هم در صحنه نمایش چنین عمل می‌کند و رسالت و وظیفه‌اش غیر از این نیست. اوست که برصحنه می‌خنداند و می‌گریاند، اوست که به تماشاگر می‌گوید، چه چیزخوب و چه چیز بد است. اوست که بر روی صحنه، زندگی سعادت‌مند جهان بشریت را ترسیم و تماشگر را آگاه از نیکی و بدی می‌کند. کاری که پیامبران و اولیاء‌الله می‌کنند. پس شما هنرمندان انتخاب شده حضرت باری‌تعالی هستید. پس وظیفه‌ای خطیر در مقابل انسان و جامعه خود دارید که باید قدر آن را بدانید. شما رسولان جامعه خود هستید.

روز جهانی تئاتر بر هنرمندان و مردمان هنر دوست هر کجای این کره خاکی مبارک باشد. روزی که هر ساله جشن گرفته می‌شد. اما امسال ویروسی این جشن را بیمار و تعطیل کرده است. در حالی که هر ساله هنرمندان تئاتر همزمان با ایام نوروز جشنی برپا می‌کردند و روز جهانی تئاتر و روز ملی هنرهای نمایشی کشور را گرامی می‌داشتند.

تعطیلی جشن روز جهانی تئاتر برای همه هنرمندان این هنر دردناک است. چرا که تئاتر و مردم به هم وابسته هستند. هرکدام نباشند، حیات تئاتر و هنرهای نمایشی ناممکن می‌شود. زندگی تئاتر زمانی جریان می‌یابد که نفس در نفس مردم باشد. از آنجایی که پیام‌های ارائه شده و موضوعات انتخابی در هر اجرای تئاتر انسانی است، مالکیت تئاتر با مردم و جوامع انسانی است.

حال که انسان به دست ویروسی بسیار کوچک دچار دشواری‌هایی شده و قربانی می‌شود، نوبت هنر تئاتر و هنرمندان تئاتر است که به هر شکلی که می‌توانند به جامعه انسانی خدمت کنند. از آنجایی که تئاتر غذای روح انسان است، گام اول هنرمندان تئاتر روحیه دادن و آرامش دادن به روح آدمی و جامعه است. اما هنرمندان متعهد تئاتر گام‌هایی بیش از همدلی و روحیه‌دادن برداشتند. تا جایی که در تماشاخانه‌ سرو با هزینه شخصی و پول توجیبی خودشان بیش از ۲۵هزار ماسک بهداشتی تولید و در بیمارستان‌ها، شهرها و محله‌های محروم برای مبارزه با این بیماری خطرناک به صورت رایگان توزیع کردند. که فکر می‌کنم در هیچ کجای دنیا هنرمندی تئاتری چنین کرده باشند. اما هنرمندان تئاتر ایران در کنار پزشکان و پرستاران کشور خود، در خط مقدم مبارزه با این بیماری همراه شدند. کاری که پیش از این بااجرای تاتربرای روح و روان مردم می‌کردند، این‌باربااین حرکت انسان دوستانه برای جسم و سلامتی‌شان کردند.

ما تئاتری‌ها همواره در کنار مردم هستیم و خواهیم بود و برای سلامتی جسم و روح آنها هرکاری از دستمان بربیایدانجام می‌دهیم. اما با توجه به تعطیلی دو ماهه تئاتر و آینده نامعلوم این وضعیت، هنرمندان تئاتر باید چه کنند؟ تا کی دولت‌مردان، قانون گذاران و سیاستگذران ما می‌خواهند تئاتر را نادیده بگیرند و شغل محسوبش نکنند؟ چه زمانی قرار است به تئاتر و هنرمند آن احترام گذاشته شود و دست از ظلم علیه این هنر و هنرمندش برداشته شود؟ این در حالی است که هنرمندان ارزشمند تئاتر سفیران فرهنگی و مفاهیم انسانی کشورهستند، تا آنجایی که رهبر معظم انقلاب می‌فرمایند تئاتر منبر است بلکه فراتر از منبر است.

طرف صحبت ما با دولت‌مردان، سیاست‌مداران و نمایندگان مجلس است. آن‌ها باید در شرایطی که هنرمندان تئاتر بی‌کار، تماشاخانه‌ها تعطیل و هنرمندانی که از این راه ارتزاق می‌کنند، زندگی‌شان مختل و کسب درآمد دیگری ندارند، کاری کنند. همانطور که به دیگر مشاغل آسیب دیده قرار است کمک‌هایی شود، باید تئاتر را هم شغل بدانند و به آن احترام بگذارند. با تمام احترامی که به قشر کارگر قائل هستیم آیا هنرمند تئاتر به عنوان یک قشر فرهیخته و صاحب تفکر و اندیشه حقوق اجتماعی و اقتصادی‌اش کمتر از یک کارگر است؟ ما انتظار داریم همانطور که کارگران شریف و زحمت‌کش ایران زمین از بیمه بی‌کاری برخوردار هستند، هنرمند تئاتر نیز بیمه بی‌کاری داشته باشد و در چنین زمان‌هایی که تئاتر و هنرمند تئاتر نمی‌تواند درآمدزایی داشته و سرکار باشد از حقوق و بیمه بی‌کاری برخوردار شود.

بی‌کاری، خسارت‌ها و ضررهایی که هنرمندان تئاتر از تعطیلی تئاتر در این ایام متحمل شده‌اند چگونه جبران می‌شود؟ بیشتر این هنرمندان کارمند و حقوق‌بگیر دولت نیستند. هنرمندانی که هر گاه جامعه و کشور به آنها نیاز داشته است، خودجوش پا در میدان گذاشته و به فراخوان‌ها لبیک گفته و نقش‌آفرین بوده اند. بی‌شک تئاتر و هنرمندانش را باید قدر دانست و این امر تنها در به رسمیت شناختن آن به عنوان شغلی ارزشمند از سوی قوانین تصویبی مجلس ودولت محقق خواهد شد. از این رو به دولت محترم، نمایندگان مردم شریف ایران در مجلس شورای اسلامی و مدیران ارشد فرهنگی و هنری کشور پیشنهاد می‌شود در نشستی صمیمی و دوستانه باتعداداندکی از نخبگان، فرهیختگان، پیشکسوتان و اساتید نخبه جامعه دانشگاهی تئاتر ایران که همگی از سال‌های قبل اعلام آمادگی برای حل این معضل داشتند برپا شود و از راه‌کارها و مشورت‌های آنها برای به تصویب رساندن قانونی عاجل که تئاتر یک شغل است گام‌های اساسی برداشته شود.

در پایان یکبار دیگر سالروز جهانی تئاتر و اعیاد شعبانیه، میلاد با سعادت سرور و سالار شهیدان اباعبدلله‌الحسین، قمر منیر بنی‌هاشم حضرت عباس، سید ساجدین امام زین‌العابدین و قطب عالم امکان منجی عالم بشریت مهدی موعود را به جامعه تئاتری کشور و تمام مسلمانان جهان تبریک و تهنیت عرض می‌نمایم.

کوروش زارعی مدیر مرکز هنرهای نمایشی حوزه هنری انقلاب اسلامی»

تئاتر آنلاین – گروه هنر- فریبرز دارایی؛ هر سال به‌عنوان خبرنگاران تئاتر در رسانه‌های مختلف به مرور رویدادها و اتفاقاتی می‌پردازیم که تئاتر ایران طی یک سال پشت سرگذاشت. سال ۹۸ هم از این امر مستثنی نیست؛ سالی که شاید پرحاشیه ترین سال برای تئاتر ایران طی دهه اخیر بوده است و تأثیرات منفی آن بر اتفاقات مثبتی که برای تئاتر رقم زد، چیره شده و پایانی مبهم را برای خانواده تئاتر ترسیم کرد.

سال ۹۸ با رویدادهای مختلفی همراه بود که در ذیل به ۶ رویداد را از میان تمامی آن‌ها مرور می‌کنیم؛ رویدادهایی که هر کدام تأثیر متفاوتی بر عرصه هنرهای نمایشی ایران داشتند.

رویداد اول؛ کسر ۹ درصد مالیات بر ارزش افزوده از گیشه اجراهای نمایشی

از ابتدای سال ۹۸ و علیرغم اینکه طی قانون هنرمندان و فعالان عرصه‌های هنری به ویژه تئاتر از پرداخت مالیات معاف بودند، اجراهای تئاتر ملزم به پرداخت ۹ درصد مالیات بر ارزش افزوده از گیشه فروش خود شدند؛ اتفاقاتی که با واکنش جامعه تئاتری همراه بود ولی اداره کل هنرهای نمایشی اعلام کرد که به دلیل قانون مصوب مجبور به کسر این درصد مالیاتی از قراردادهای نمایشی است.

کسر مالیات بر ارزش افزوده از اجراهای تئاتری ناشی از نگاهی است که حتی فعالیت هنری را هم تجاری می‌بیند؛ فعالیت‌هایی که اکثر آن‌ها در جهت رشد و ارتقای فرهنگ جامعه انجام می‌شوند و تنها درصد بسیار ناچیزی از آن‌ها صرف سرگرمی و تجاری تولید می‌شوند در تعریف مالیات بر ارزش افزوده چنین آمده است: «مالیات بر ارزش افزوده مالیاتی است که مصرف‌کننده (خریدار) آن را به همراه بهای خرید کالا یا خدمات می‌پردازد و دریافت‌کننده (فروشنده) موظف است مقدار مالیات دریافتی را به خزانه دولت واریز کند. از آنجا که خود فروشنده نیز ضمن خرید اولیه چنین مالیاتی را پرداخته ولی مصرف‌کننده محسوب نمی‌شود، این است که او حق دارد کل «مالیات‌های ارزش افزوده» پرداختی خود را از کل «مالیات بر ارزش افزوده» های دریافتی کسر کرده و مابه تفاوت را به دولت بپردازد.»

با نگاهی به تعریف بالا می‌توان دریافت که کسر مالیات بر ارزش افزوده از اجراهای تئاتری ناشی از نگاهی است که حتی فعالیت هنری را هم تجاری می‌بیند؛ فعالیت‌هایی که اکثر آن‌ها در جهت رشد و ارتقای فرهنگ جامعه انجام می‌شوند و تنها درصد بسیار ناچیزی از آن‌ها صرف سرگرمی و تجاری تولید می‌شوند.

نگاه به هنر نمایشی و دست‌اندرکاران آن به مانند فروشنده یک کالای تجاری و مقایسه میزان فروش یک اجرای تئاتری با توجه به محدودیت ظرفیت سالن، بهای بلیت و همچنین تلاش و هزینه‌ای که یک گروه نمایشی برای تمرین و تولید یک اثر متحمل می‌شود با میزان درآمد یک فرد یا شرکت از فروش محصولات مختلف تجاری، نگاهی آسیب‌زننده بود که از ابتدای سال ۹۸ گریبان گروه‌های تئاتری و خانواده تئاتر را گرفت.

این روند باعث شد تا گروه‌های تئاتری هر چه بیش از پیش به فکر فروش گیشه نمایش خود باشند تا بتوانند حداقل در تأمین هزینه‌ها و دستمزدهای عوامل خود و پرداخت مالیات و درصدهای مختلف بابت سالن و سایت فروش بلیت متضرر نشوند؛ روندی که باز هم باعث قربانی شدن کیفیت به بهای فروش ختم شد که ناشی از یک نگاه غیر کارشناسانه در بدنه مجلس شورای اسلامی به عنوان قانونگذار و دولت به عنوان مجری قوانین است.

رویداد دوم؛ شهرداری به تئاتر تبلیغات محیطی رایگان ارائه نداد!

در سال ۹۸ علاوه‌بر موضوع کسر مالیات از اجراهای تئاتری که نشأت گرفته از نگاه غیرکارشناسانه در بدنه مجلس و دولت بود، شهرداری نیز با سازمان زیباسازی به عنوان زیرمجموعه خود این نگاه غیرکارشناسانه را بسط و گسترش داد.

در حالیکه یکی از وظایف شهرداری حمایت از فعالیت‌های فرهنگی و هنری است، سازمان زیباسازی شهرداری تهران در اقدامی عجیب به گروه‌های تئاتری اعلام کرد که تئاتر به دلیل فروش گیشه از طریق سایت‌های فروش به عنوان فعالیتی تجاری شناخته می‌شود و از این رو سازمان زیباسازی تعهدی در قبال گروه‌های نمایشی و ارائه بیلبوردهای محیطی رایگان به اجراها ندارد و گروه‌ها باید بابت استفاده از تبلیغات محیطی شهرداری هزینه پرداخت کنند.

این موضوع با واکنش اداره کل هنرهای نمایشی، خانه تئاتر و گروه‌های تئاتری همراه بود و مدیرعامل سازمان زیباسازی هم در پیگیری‌های انجام شده توسط تئاتر آنلاین اعلام کرد که از گروه‌های تئاتری که توسط اداره کل هنرهای نمایشی به سازمان زیباسازی معرفی می‌شوند هزینه‌ای برای اختصاص بیلبورد و امکانات تبلیغات محیطی دریافت نمی‌شود.

اما گویا ارتباط مدیرعامل سازمان زیباسازی با مدیران زیرمجموعه خود ارتباطی شفاف نبود زیرا در مراجعه مجدد گروه‌های نمایشی به این سازمان، باز هم این جمله شنیده شد که «تئاتر به دلیل فروش گیشه فعالیتی تجاری است و امکان بهره مندی از بیلبورد و تبلیغات محیطی رایگان ندارد.»

شرایط از سوی مجلس، دولت و نهادها و سازمان‌هایی که داعیه حمایت از فرهنگ و هنر را دارند در سال ۹۸ به گونه‌ای بود که گروه‌های تئاتری با کمترین حمایت بیش از پیش به سمت فروش گیشه سوق داده شدند.

نکته قابل تأمل این است که هیچکدام از متولیان فرهنگی و هنری اقدامی در راستای رفع مشکلات پیش آمده برای هنرمندان و خانواده تئاتر در نظر نگرفتند و تنها در گفتگوهای رسانه‌ای ادعای حمایت از تئاتر به عنوان هنری تأثیرگذار در رشد و ارتقای فرهنگی جامعه داشتند.

رویداد سوم؛ اختلال در اینترنت سالن‌های تئاتر را خالی از مخاطب کرد

با نگاهی به اتفاقات سال ۹۸ در عرصه تئاتر این نکته در ذهن متبادر می‌شود که همه چیز دست به دست هم داد تا گروه‌های تئاتری از جمله اقشار متضرر در سالی که در حال پشت سر گذاشتن آن هستیم، باشند.

اختلال اینترنت در آبان سال ۹۸ چرخه تبلیغ و فروش اجراهای تئاتری را با لطمه جبران ناپذیری مواجه کرد و ارتباط میان هنرمندان تئاتر و مخاطبان و علاقه‌مندان به هنرهای نمایشی را به حداقل ممکن رساند اجراهای تئاتری در سال‌های اخیر با روی کار آمدن سایت‌های فروش بلیت و همچنین تبلیغات در فضای مجازی که هزینه‌های آن کمتر از هزینه‌های بیلبوردها و تبلیغات محیطی و شهری بود، وابستگی بسیار زیادی به اینترنت و فضای مجازی پیدا کردند. از سوی دیگر هم مخاطبان علاقه مندان به تئاتر نیز از طریق فضای مجازی اخبار و اتفاقات تئاتری را دنبال و از طریق سایت‌های فروش بلیت خود را تهیه می‌کنند و خرید بلیت از طریق گیشه یا اقبال به تبلیغ اجراها از طریق دریافت پیامک یا نصب و توزیع پوستر و بروشور در سطح شهر کمتر شده است.

در چنین شرایطی، اختلال اینترنت در آبان سال ۹۸ چرخه تبلیغ و فروش اجراهای تئاتری را با لطمه جبران ناپذیری مواجه کرد و ارتباط میان هنرمندان تئاتر و مخاطبان و علاقه‌مندان به هنرهای نمایشی را به حداقل ممکن رساند.

فضای ایجاد شده باعث شد که بسیاری از اجراهای تئاتری با سالن‌های خالی از مخاطب مواجه و به لحاظ مالی متضرر شوند.

در این بین اداره کل هنرهای نمایشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی هم که همواره با کمبود بودجه دست و پنجه نرم می‌کند، نتوانست به لحاظ مالی از گروه‌های متضرر شده حمایت کند و تنها رایزنی با مدیران سالن‌های دولتی و خصوصی برای حمایت از گروه‌هایی که در شرایط مدنظر قرار گرفته بودند و تمدید اجراهای آن‌ها، به عنوان راهکار خود ارائه داد.

اما به دلیل برنامه ریزی‌های از قبل انجام شده و مشخص شدن جدول اجراهای سالن‌ها، این تعامل هم به درستی میان گروه‌ها و سالن‌های تئاتری شکل نگرفت زیرا سالن‌های خصوصی تئاتر نیز در کنار گروه‌ها در شرایط ایجاد شده متضرر شده بودند.

رویداد چهارم؛ چالش‌های سی و هشتمین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر

نیمه دوم سال ۹۸ چالش برانگیزترین دوران تجربه شده برای تئاتر ایران حداقل طی یک دهه اخیر بوده است. جشنواره بین المللی تئاتر فجر که همیشه با فراز و فرودهای مختلفی برگزار می‌شود، در سی و هشتمین دوره خود با دبیری نادر برهانی مرند چالشی متفاوت را تجربه کرد که کلیت برگزاری جشنواره را تحت تأثیر قرار داد.

تنها چند هفته مانده به برگزاری سی و هشتمین جشنواره بین المللی تئاتر فجر تعدادی از گروه‌های تئاتری ایران به همراه ۲ اجرای بین المللی از یوجینیو باربا و رومئو کاستلوچی به عنوان ۲ چهره مطرح کارگردانی تئاتر جهان، از حضور در این رویداد تئاتری ایران انصراف دادند.

انصراف اجراهای متعدد تئاتری از حضور در جشنواره سی و هشتم و بخش رقابت جشنواره، برگزار کنندگان این رویداد مهم تئاتری ایران را با چالش بزرگی مواجه کرد. در این بین وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان متولی اصلی فرهنگ و هنر در وضعیتی منفعل کمترین تلاش بیرونی را در جهت حل معضل پیش آمده برای جشنواره سی و هشتم تئاتر فجر داشت و بیشترین بار مشکل پیش آمده و در نظر گرفتن راهکارهایی اساسی برای برون رفت از این وضعیت بر دوش نادر برهانی مرند دبیر جشنواره و شهرام کرمی مدیرکل هنرهای نمایشی افتاد.

رایزنی‌های مدیرکل هنرهای نمایشی و دبیر سی و هشتمین جشنواره بین المللی تئاتر فجر برای حل این مشکل و بازگرداندن گروه‌های انصراف داده پاسخگو نبود.

دبیرخانه سی و هشتمین جشنواره بین المللی تئاتر فجر در نهایت با تغییری در جدول اجراهای این دوره از جشنواره و جایگزین کردن گروه‌های بخش مهمان و غیر رقابتی در جدول رقابتی، این دوره از مهمترین رویداد تئاتری ایران را برگزار کرد اما با نگاهی به اتفاقات رخ داده نمی‌توان این مهم را نادیده گرفت که سی و هشتمین جشنواره بین المللی تئاتر فجر چالش برانگیزترین دوره در ادوار گذشته این رویداد تئاتری بوده است.

رویداد پنجم؛ تئاتر به کرونا مبتلا شد!

کلکسیون اتفاقات ناخوشایند تئاتر ایران در سال ۹۸ با یک ویروس تکمیل شد و شیوع ویروس کرونا در کشور به صورت علنی تئاتر ایران را تعطیل کرد. البته در شرایط پیش آمده برای جلوگیری از شیوع ویروس کرونا تمامی مراکز و فعالیت‌های فرهنگی، هنری، ورزشی، سیاسی و حتی اقتصادی و سیاسی تعطیل شدند اما کرونا ضربه نهایی را زد و تئاتر ایران را از نفس انداخت.

گروه‌های تئاتری که سالی پرمخاطره را تجربه کرده بودند با شیوع ویروس کرونا و برای حفظ سلامت مردم و جامعه اجراهای خود را لغو کردند؛ اقدامی که باید در جهت جلوگیری از شیوع ویروس کرونا انجام می‌شد.

اما شرایط اقتصادی و معیشتی هنرمندان تئاتر با تعطیلی فعالیت‌های تئاتری بیش از پیش به خطر افتاد؛ جامعه‌ای که تنها راه ارتزاق و گذران زندگی اش از طریق تولید و اجرای تئاتر انجام می‌شود در شرایطی بحرانی قرار گرفت. از سوی دیگر در این شرایط سالن‌های خصوصی تئاتر هم که اکثرشان مکان‌هایی استیجاری هستند و از طریق اجراهای تئاتری هزینه‌های خود را تأمین می‌کنند نیز به سمت ورشکستگی سوق داده شدند.

در این بین اداره کل هنرهای نمایشی برای جلوگیری از ضرر وارد شده به گروه‌هایی که اجراهای شان به دلیل تعطیلی پیش آمده، لغو شده بود علاوه بر رایزنی با سالن‌های خصوصی تئاتر برای حمایت از این گروه‌ها، اعلام کرد که به لحاظ مالی نیز حمایت‌هایی را از گروه‌ها و سالن‌های خصوصی تئاتر انجام خواهد داد که البته هنوز چنین حمایتی انجام نشده است.

اما مجلس شورای اسلامی که محل قانونگذاری است و وزارت فرهنگ و ارشاد که متولی فرهنگ و هنر است در شرایط فعلی بحث معافیت مالیاتی را برای تمامی مشاغل مدنظر قرار دادند الا برای فعالیت‌ها و اجراهای هنری به ویژه تئاتری.

تئاتر با ابتلا به کرونا شرایط وخیمی را تجربه می‌کند و چشم اندازی روشن برای فردای خود ندارد؛ اینکه آیا با برون رفت از این وضعیت چه مدت زمان و هزینه لازم است تا مخاطب به حضور در سالن‌های تئاتری اقبال نشان دهد از جمله ابهاماتی است که آینده مبهم فعالیت مجدد تئاتر در سال ۹۹ را تیره‌تر می‌کند.

رویداد ششم؛ شهرام کرمی از اداره کل هنرهای نمایشی رفت، قادر آشنا برگشت

در شرایطی که ویروس کرونا بر تئاتر ایران سایه انداخته، شهرام کرمی مدیرکل هنرهای در اقدامی ناگهانی از سمت خود استعفا کرد. کرمی این اقدام را از طریق صفحه شخصی خود در فضای اینستاگرام اطلاع رسانی کرد و شرایط مبهم خانواده تئاتر را پررنگ‌تر از قبل کرد.

کرمی دلیل استعفای خود را محدودیت در مدیریت تئاتر اعلام کرد اما در شرایطی که جامعه تئاتر نیاز به حمایت بیشتر از سوی متولیان و مدیران وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دارد، کناره گیری شهرام کرمی از اداره کل هنرهای نمایشی وضعیت حمایت مالی از گروه‌ها و سالن‌های متضرر شده در شرایط تعطیلی پیش آمده بابت جلوگیری از شیوع ویروس کرونا را هم نامشخص کرد.

اما اداره کل هنرهای نمایشی تنها ۳ روز بعد از استعفای شهرام کرمی شاهد بازگشت مجدد قادر آشنا مدیرکل اسبق هنرهای نمایشی به تئاتر بود. قادر آشنا که در دوره وزارت سیدمحمد حسینی به عنوان مدیرکل هنرهای نمایشی حضور داشت این بار با حکم سیدعباس صالحی بار دیگر مدیریت تئاتر ایران را بر عهده گرفت.

خالی نماندن صندلی مدیریت تئاتر در شرایط بحرانی موجود این امیدواری را برای خانواده تئاتر ایجاد کرد که هنرمندان تئاتر به حال خود رها نمی‌شوند.

هر چه هست تنها امیدی که خانواده تئاتر را رو به جلو می‌برد، بهبود شرایط در سال ۹۹ است که البته با شرایط موجود در کل کشور این امید هم کمرنگ است.