برچسب: توماس اوستر مایر

نمایش «هملت» به کارگردانی توماس اوسترمایر که دیشب در تالار وحدت به اجرای خود پایان داد، در سه روز اجرا با استقبال مسئولان و مردم روبه‌رو شد.
به گزارش تئاتر آنلاین، نمایش «هملت» به کارگردانی توماس اوسترمایر در حالی شنبه دهم بهمن‌ماه به اجرای خود پایان داد که در سه اجرا میزبان جمع کثیری از تماشاگران، هنرمندان و مسئولان بود. علی جنتی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، علی مرادخانی، معاون هنری وزیر، مهدی شفیعی، مدیرکل هنرهای نمایشی، احمد مسجدجامعی، عضو شورای شهر تهران، حجت‌الاسلام محمدعلی زم، معاون فرهنگی و اجتماعی دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی ایران، علیرضا تابش، مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی و هنرمندان عرصه‌های مختلف به تماشای این نمایش نشستند. سفرای کشورهای آلمان و بلژیک هم از تماشاگران این نمایش در جشنواره فجر بودند.
نمایش «هملت» تا پیش از شرکت در جشنواره تئاتر فجر 350 اجرا در 30 کشور جهان داشته است. اوسترمایر در هر کشور به فراخور فرهنگ رایج کشور میزبان، تغییراتی در اجرای این نمایش به وجود آورده است.
هملت از جمله مهم‌ترین نمایشنامه‌های جهان به شمار می‌رود که توسط کارگردان‌های به نام جهان همواره روی صحنه رفته است و همچنان از چنان جذابیتی برخوردار است که می‌تواند با شیوه‌های اجرایی متفاوتی اجرا شود.
اوسترمایر نیز در این نمایش، دو چهره از شخصیت هملت شاهزاده دانمارک را به نمایش می‌گذارد؛ هملتی که از ورای نمایشنامه شکسپیر او را می‌شناسیم و هملت بازیگوشی که توسط خود کارگردان خلق شده است.

با این‌که در برنامه جشنواره زمان این اجرا را دو ساعت اعلام کرده بودند، اما اجرای نخست این نمایش به دلیل بداهه‌‌پردازی بازیگر 45 دقیقه طولانی‌تر شد. در اجرای دوم و سوم بداهه‌گویی هملت کوتاه شده بود.
در طول اجرای این نمایش هنرمندانی چون نغمه ثمینی، فریده فرجام، هادی مرزبان، فرزانه کابلی، حمیدرضا نعیمی، محمد اسکندری، مهدی پاکدل، لیلی رشیدی، بهنوش طباطبایی، ریحانه سلامت، ستاره پسیانی، محمد رضایی‌راد، نوید محمدزاده، رضا گوران، ابراهیم پشت‌کوهی و… به تماشای این نمایش نشستند.
استقبال تماشاگران از نمایش «هملت» کم‌نظیر بود و با وجود این که در طول سه شب مسئولان جشنواره امکانی را فراهم کردند که تماشاگران بیش‌تری بتوانند این نمایش را ببینند، اما به دلیل تکمیل ظرفیت سالن بسیاری از علاقه‌مندان این نمایش را تماشا کنند.

توضیح: این نقد،محصول اعضای کانون ملی منتقدان ایران است و جشنواره تنها امکان انتشار آن را در پایگاه رسمی اطلاع رسانی خودفراهم کرده است و بازتاب دهنده دیدگاه سازمان جشنواره درباره آثار حاضر در جشنواره نیست.

رفیق نصرتی (عضو کانون ملی منتقدان تئاتر ایران)
(امتیاز منتقد به نمایش ****)
“هملت” استره مایر، بین پنهان کاری و وانمودن، بین حضور و غیاب، بین خوانش دست راستی و چپگرایانه از “هملت” شکسپیر و در نهایت بین شاهکار و مزخرف در نوسان بود. این بدان معنی نیست که نمیتوان به یک سو در غلطید. بدان معنی نیست که نمیتوان تردید را کنار گذاشت و حکم صادر کرد، این ترجیح من است و میل من که در این تردید بمانم و “هملت” را همچون دو چهره جدانشدنی ژانوس همزمان “شاهکار” و “مزخرف” ببینم.
میان “هملت” پنهان کار و “هملت” وانمود کننده و میان “هملت” افسانه ای و “هملت” شکسپیر باید تمایز گذاشت. “هملت” افسانه ای/تاریخی که نوتاریخی گراهایی مانند “گرین بلات” و “بلکمور” و دیگران به آن اشاره می کنند ریشه در افسانه ای نیمه تاریخی دارد. مطابق افسانه ای قرون وسطایی، “هملت” شاهزاده ای بود که پس از مرگ پدرش دو سه دهه تظاهر به داشتن جنون کرد تا سر فرصت انتقام قتل پدر را از عمویش بگیرد. این هملتی پنهان کار است. انتقام او او واجد هیچ سویه رهایی بخشی نیست و هیچ ارزش مازادی ندارد و امری اجتماعی را به امری شخصی فرو میکاهد. این “هملت” حتا از نظر شخصی نیز واجد نوعی برسازندگی اخلاقی نیست و در دایره محدود هنجارهای شخصی متحجرانه باقی میماند.
“هملت” دوم اما “هملت” شکسپیر است این “هملت”، هملتی است که نمیتوان با قطعیت گفت که تظاهر به داشتن جنون میکند یا واقعاْ مجنون است. او در حال وانمودن جنون است. اینجا تفاوت میان وانمودن و پنهانکاری اهمیت بسیار دارد. هملت پنهانکار تظاهر میکند که دیوانه است اما هملت وانمود کننده حقیقتاْ علایمی از جنون را دارد. این یکی “هملت” سراسر رهایی است. رفتارش واجد نوعی سرخوشی رهایی بخش انقلابی است که هر دم و دستگاه مستبدی را به هراس وامیدارد. همانگونه که عمویش به خوبی دریافت و به دوستان صمیمی نوجوانی “هملت” اشاره کرد که اگر جنونش را مهار نکنند برای همه خطرناک خواهد بود. تمام نمایشنامه “هملت” درام سرخوشانه کنترل و گریز است. تمام سیستم با همه آپاراتوسهایش، کلادیوس با نظامی گری و اعمال زور، پلوتوس با امنیتی کردن حوزه زیست هملت، گرترود با بازتولید ترس از اختگی برای هملت از طریق مشدد کردن مفهوم متافیزیکی مادر و در دسترس قرار دادن خود فیزیکی مادر، افلیا با عدم امتناع از قربانی شدن توسط هملت، روزانکرانتر و گیلدنسترن با کنش پلیسی کردن سیاست جنون هملت و در نهایت هوراشیو با کنش آرشیوکردن، همه سعی در کنترل جنون هملت دارند. جنونی که در نهایت از چنگ همه می گریزد و همه سیستم را به نابودی می کشاند.
اما اجرای “هملت” استره مایر در تهران به طرز عجیبی بازتولید این سیر تاریخی در شکلی قهقرایی بود. “هملت” استره مایر تا زمانی که روی صحنه بود “هملت” جاودانه شکسپیر بود. اما به محض ورود به میان تماشاچیان همان “هملت” افسانه ای مضحکی بود که به جنون نداشته تظاهر می کرد. این رفتار “هملت” استره مایر که بخشی از آن بداهه پردازیهای بازیگرش بود، مرز بسیار باریک اما مهمی را بازتولید می کرد که کل اجرای “هملت” را می توان از روی آن بازخوانی نمود. “هملت” را براساس این مرز میان “ما”ی تماشاگر و اجرای آن روی صحنه، باید بازخوانی کرد.
“هملت” روی صحنه در سپهر نشانه ای امروزی “هملت” مدرنی است که تمام ویژگی های نمایشنامه شکسپیر را تا سرحداتش گسترش داده است. او که همچون یکی از مریدان ارتدوکس آستروک (یکی از بانیان ایده دوربین به مثابه قلم) همیشه دوربینی به همراه دارد، کل نمایشنامه “هملت” را در شکل نوار موبیوسی به بازتولیدی از صحنه “تله موش” بدل کرده است. حالا کل نمایشنامه هملت تله موشی است که برای چشم خیره تماشاگر به مثابه جنایتکار نمایش داده می شود، تا روح پلید خود را به شکلی آنی و روی صفحه نمایش روی صحنه ببیند. “هملت” از همان شروع نمایش دوربین به دست در حال ثبت تصاویر است. تصاویر خاکسپاری “هملت” بزرگ و بلافاصله پس از آن ثبت تصاویر عروسی عموی بر جای پدر نشسته و مادرش! حالا دوربین برایش همان اسلحه ای است که ادعا می کند برای فرار از تقدیر باید آن را به دست گرفت. با ارجاع به استعاره کهنه قلم به مثابه اسلحه، می توان فهمید که چگونه پیرو بر حق “آستروکُ اندرو ساریس” و “فرانسو تروفو” است. تصاویر ثبت شده توسط “هملت” تجسم ناب وانمودن هستند. آنها تصاویری هستند که به جز خود به چیزی ارجاع ندارند. آنها وانموده ناب اند. بازخوانی این ایده نشان می دهد که “هملت” استره مایر، چقدر دقیق معاصر ما شده است.
“هملت” شکسپیر برای اینکه بخواهد شاه (عمویش) را به دام بیاندازد تا تکلیفش را با وظیفه (تقدیرش) مشخص کند، دست به دامن تئاتر می شود. همان صحنه تله موش معروف در نمایشنامه “هملت” شکسپیر! در زمان شکسپیر نور صحنه را چند شعله آتش روشن می کرد. اساساْ زمان نمایش را با زمان دوام و بقای آنها تنظیم می کردند. “هملت” زمان شکسپیر از نور آن شعله ها که صحنه و جای تماشاگرها را به شکلی غیر ارادی و اجباری به یک اندازه روشن می نمود، می توانست بهره ببرد تا به چشمان عمویش بنگرد و واقعیت گناهکاری یا بی گناهی را در نگاه او بخواند. اما در سالن های تئاتر امروزی که تماشاگر در ظلمت محض نشسته است، تنها به یک طریق می توان در چشمان او خیره شد. نور را بر او انداخت. و این تنها از طریق ثبت تصویر او ممکن است. یعنی به واسطه دوربینی که تصاویرش مستقیم برای خود تماشاگرها پخش می شود. و این همان ایده ناب “تله موش” است. به دام انداختن انسان از طریق تصویر او! استره مایر دقیقاْ دارد همین را به ما می گوید. آنکه امروز در تله موش گرفتار می شود نه جنایتکار واقعی بلکه کسی است که به تصویر در حال پخش خودش می نگرد. “ما”ی تماشاگر! تا به حال به تصویر خودتان در دوربین استادیوم فوتبال دست تکان داده اید؟ شما همان لحظه به همان بلایی گرفتار می شود که “هملت” بر سر کلادیوس آورد. اما خبر ندارید. “هملت” استره مایر این چنین معاصر ما می شود. با نشان دادن اینکه هر کدام از ما یک کلادیوس هستیم. این ایده ناب “هملت” استره مایر است. هرکدام از ما نه یک هملت، بلکه یک کلادیوس هستیم. ما با این شکل از زیست مان اصلاْ به ساحت هملت بودن راه نداریم.
اما “هملت” استره مایر دقیقاْ وقتی مرز میان صحنه و تماشاگر را می شکند به دام نوعی واپس گرایی می افتد که سقوطش را رقم می زند. (من اجراهای اصلی “هملت” استره مایر را ندیده ام و آنچه ادعا می کنم دقیقاْ به اتفاقی که برای “هملت” در تالار وحدت افتاد، اشاره دارد.) “هملت” با شکستن این مرز اتفاقاْ وجود آن را مشدد می کند. و این مرز را نه در جغرافیا که در تاریخ نیز بازتولید می کند و با این کار همان هملت پنهانکار افسانه ای را بازتولید می کند. همان هملتی که تظاهر به جنون می کرد. کسانی که در تالار وحدت بودند، شاهد بودند که “هملت” شکسپیر با پایین آمدن از صحنه و قاطی شدن با همان تماشاگرهایی که در “تله موش” انداخته بودشان، خود نیز به تله خود افتاد و به هرزگی گرایید. از توهینهای نخ نمای بی دلیل به تماشاچی ها تا سلفی گرفتن و اداهای بی رمقی که امروزه تنها “مهران مدیری” بر درآوردنشان اصرار دارد. “هملت” استره مایر از همین جا ضربه مهلکی خورد.
به نظرم “هملت” استره مایر شاهکار بود. اما به شرطی که “هملت” به میان ما تماشاگرها نمی آمد. دقیقا همان جا “هملت” خودش و ما را به گند کشید. با آن سلفی گرفتن ها، اداهای مضحک و خنده های مضحک تر تماشاچی ها که همچون کلادیوس به “تله موش” افتاده بودند. ولی با این کار “هملت” از آن فرار کردند تا خنده های هیستریک تحویل بازیگر هملت بدهند و او را در جنون نداشته اش به دیوانگی مفتخر کنند. البته این پایان بهترین مصالحه برای “هملت” توریست و تماشاچی خرده بورژوا بود. همین مصالحه ای که “هملت” استره مایر با آن گرایش چپ گرایانه را در تالار وحدت به هملتی دست راستی تبدیل کرد. او هملتی شاهکار را به هملتی مزخرف تبدیل کرد. اگر از من بپرسید با اطمینان به شما عرض می کنم که “هملت” استره مایر یک شاهکار است. یک شاهکار بود اگر هیچ تماشاگری در سالن حضور نداشت.

نشست رسانه ای توماس اوستر مایر کارگردان نمایش هملت که اثرش در بخش تئاتر ملل و مسابقه بین الملل سی و چهارمین جشنواره بین المللی تئاتر فجر حضور دارد روز جمعه نهم بهمن ماه در تالار مشاهیر مجموعه تئاتر شهر تهران برگزار شد.

به گزارش تئاتر آنلاین، در این نشست که پس از اولین اجرای هملت در تالار وحدت تهران با حضور توماس اوستر مایر، دکتر راینا بودز مدیر برنامه های فرهنگی سفارت آلمان، فرناز قربانی منحصر مسئول پروژه های فرهنگی سفارت آلمان و اجرای مصطفی محمودی مدیر روابط عمومی جشنواره سی و چهارم تئاتر فجر برگزار شد توماس اوستر مایر در ابتدا چگونگی حضورش در ایران و جشنواره تئاتر فجر را اینگونه بیان کرد: از چند سال پیش در صدد بودیم تا به ایران سفر کنیم اما امسال آرزویمان به حقیقت پیوست و شرایط برای حضورمان در ایران فراهم شد. وی افزود: علاوه بر این لازمست توضیح دهم اجرای دیشب تحت تاثیر فرهنگ ایران قرار گرفته بود.

درادامه این نشست دکتر راینا بودز مدیر برنامه های فرهنگی سفارت آلمان در پاسخ به این سئوال که با توجه به اجراهای موفق نمایش های آلمانی در ایران چه برنامه هایی برای تعامل بیشتر با ایران در حوزه تئاتردارید اینگونه گفت: سازماندهی نمایش در این ابعاد نیاز به یک برنامه ریزی دقیق داشت و در زمان کوتاهی حضور در ایران میسر شد فراهم آوردن چنین موقعیتی بسیار خاص و ویژه بود.وی در باره برنامه های آینده بخش فرهنگی سفارت آلمان و حضور نمایش های دیگری از این کشور برای اجرای عمومی در ایران نیز تصریح کرد : قطعا مسئله بودجه در درجه اول برای ما از اهمیت ویژه ایی برخوردار است زیرا کار با گروهی به این عظمت بودجه زیادی را می طلبد وی تاکید کرد: تمایل زیادی به تعامل با مرکز هنرهای نمایشی و دبیر جشنواره داشته ایم و داریم و تصمیم گرفته ایم گروه هایی را انتخاب کنیم که هزینه تولید کمتری داشته باشند و کارمان نیز قرار است محدود به تهران نباشد و چنانچه شرایط لازم فراهم شد بدون تردید اجراهایمان را به شهرهای بزرگ مثل اصفهان ، شیراز و مشهد نیز گسترش می دهیم.
مدیر بخش فرهنگی سفارت آلمان اضافه کرد: با توجه به امکاناتی که در اداره کل هنرهای نمایشی و سازمان جشنواره تئاتر فجر وجود داشت اقدامات خوبی برای حضور هملت در سی و چهارمین جشنواره بین المللی تئاتر فجر صورت گرفت. وی گفت: هنرمندان کشور آلمان علاقه زیادی به اجرای نمایش های خود در ایران دارند و به دلیل مطرح بودن ایران در سطح بین الملل تمایل و درخواست های متعددی برای شرکت در جشنواره ها ی تئاتر در ایران موجود است.
گزارش ستاد خبری سی و چهارمین جشنواره بین المللی تئاتر فجر می افزاید: توماس اوستر مایر کارگردان نمایش هملت درخصوص تفاوت های اجرای این نمایش با فیلم اجرای همین نمایش که در یکی از سایت های بین المللی موجود است نیز گفت: نمایشی که شما در اینترنت مشاهده کردید کاری تلویزیونی بود که 8سال پیش فیلمبرداری شده بود ولی اجرای شب گذشته ما در تهران نسخه جدیدی است که در این فاصله هشت ساله حدود250 اجرا را تجربه کرده است و در سی کشور دنیا به روی صحنه رفته است. وی تاکید کرد: در اجراهایمان تلاش کردیم تا با توجه به جغرافیای محل اجرا و شرایط فرهنگی و اجتماعی، شرایط اجرای نمایش را با این موارد منطبق کنیم. وی در همین زمینه و درباره تغییرات صورت گرفته این نمایش برای اجرا در تهران افزود: من به عنوان کارگردان تئاتر و کسی که نگرش خاص خود را دارم به گونه ایی دیگر فکر می کنم. من با توجه به شناختم از ایران و فرهنگ و ایرانی تغییرات را پذیرفته ام و علاقه خاصی به شما و مخاطبین ایرانی دارم . من با برخی محدودیت های اجرا در ایران به دلیل مسائل دینی آشنایی داشتم و از همین رو آمادگی پذیرش در من وجود داشت. حتی لباسی را که برای بازیگر زن نمایش استفاده می کنیم دوباره طراحی و تولید شد وی در پاسخ به سئوالی درباره استفاده زیاد از لحظات بداهه و همراهی مخاطب با این لحظات نیز گفت: وقتی مخاطب با این لحظات ارتباط خوبی برقرار می کند و فضای نمایش نیز به ما چنین اجازه ای را می دهد چرا بر حجم ان نیفزاییم؟ وی تاکید کرد این برای من مثل یک رویا بود که بتوانم مدت زمان نمایش را بیشتر و بیشتر کنم و اگرشرایط اجازه میداد طبیعتا این کار را انجام می دادم. چرا که عمیقا معتقدم به وجود امدن چنین شرایطی یک وضعیت ایده آل را پدید می آورد و تعاملی که بین مخاطب و کار برقرار می شود بسیار ارزشمند است.
وی افزود : تئاتر هنری است که دو وجه را در نظر میگیرد در صورتی که تلویزیون و سینما یک وجهی هستند وجه اولیه تئاتر این است که مخاطب را درگیر می کند ودیگر اینکه تئاتر یک ارتباط مستقیم را شکل می دهد .
لحظاتی که بداهه هستند با شرایط هملت سازگار است . در این نمایش یکی از جملات شکسپیر بسیار مورد توجه قرار گرفته و مدام تکرار می شود: ” جنون هملت دشمن اوست”.
اوستر مایر در تشریح این فضا گفت: در واقع شرایطی که هملت در آن درگیر شده موقعیت سیاسی فرد قاتلی است که به قدرت رسیده در صورتی که هملت از نظر قانونی می بایست صاحب این قدرت می شد و به ناچار باید شرایطی را ایجاد کند که انگار دیوانه است و برای اینکه خیلی از اعمالش بتواند معنای غیر سیاسی داشته باشد از ماسک استفاده می کند و به تئاتر روی می آورد تا جنبه دیگری را القاکند.
بنابر این عملی را که او انجام می دهد بعد سیاسی ندارد بلکه بخشی از جنون هملت برایش این آزادی را فراهم می کند تا با مخاطب ارتباط بگیرد و مرتب با واکنش مخاطب مواجه می شود .
وی افزود : من درخواست 4 اجرا در کشور آمریکا و نیویورک دارم ولی هملت را هیچوقت در آمریکا اجرا نمی کنم زیرا مخاطب در آمریکا محافظه کار است ولی در ایران مخاطب اینگونه نیست .
وی در خاتمه تاکید کرد: من به اجرای قوانین هر کشوری که در آن نمایش های را اجرا می کنم پایبندم وظیفه من معرفی محتوای نمایش به مخاطب و تعامل با وی است .
بر پایه این گزارش سعید اسدی دبیر سی و چهارمین جشنواره بین المللی تئاتر فجر، مهرداد رایانی مخصوص مدیر بخش بین الملل جشنواره و پریسا مقتدی مدیر مجموعه تئاتر شهر از جمله مدیران حاضر در این نشست بودند. همچنین گروه تئاتر تی تووک به سرپرستی و کارگردانی ابراهیم پشتکوهی به همراه تعدادی از اهالی رسانه های جمعی در این نشست حاضر شدند.